Trong các phân số \ (\dfrac{11}{23};\dfrac{-24}{15}\), phân số nào là phân số tối giản? Nếu chưa là phân số tối giản, hãy rút gọn chúng.
Problem Analysis
Problem Summary
Cho hai phân số \(\dfrac{11}{23}\) và \(\dfrac{-24}{15}\). Cần xác định phân số nào đã tối giản, phân số nào chưa thì rút gọn về dạng tối giản.
Required Knowledge
Phân số tối giản là phân số có ƯCLN của tử số và mẫu số bằng 1. Để rút gọn phân số chưa tối giản, chia cả tử và mẫu cho ƯCLN của chúng. Cách tìm ƯCLN bằng cách phân tích ra thừa số nguyên tố hoặc xét các ước chung.
Solution Method
Có một cách giải. Với mỗi phân số, tính ƯCLN của tử và mẫu (lấy giá trị tuyệt đối). Nếu ƯCLN bằng 1 thì phân số đó đã tối giản. Nếu ƯCLN lớn hơn 1 thì chia cả tử lẫn mẫu cho ƯCLN đó để được phân số tối giản.
Real-world Application
Em có \(\dfrac{24}{15}\) chiếc bánh cần chia đều — em có thể rút gọn để biết mỗi phần thực ra bằng bao nhiêu phần bánh nguyên không?
Hints (0/3)
Hint 1:
Tìm ƯCLN của tử và mẫu mỗi phân số (bỏ qua dấu âm khi tính ƯCLN). Nếu ƯCLN = 1 thì phân số đã tối giản, không cần rút gọn.
Hint 2:
Với \(\dfrac{11}{23}\): các ước của 11 là 1 và 11; các ước của 23 là 1 và 23 — hai số này có ước chung lớn nhất là bao nhiêu? Với \(\dfrac{-24}{15}\): tìm ƯCLN(24, 15) bằng cách liệt kê ước hoặc phân tích thừa số nguyên tố.
Hint 3:
ƯCLN(24, 15): 24 = 2³ × 3; 15 = 3 × 5 — thừa số nguyên tố chung là 3, vậy ƯCLN = 3. Chia cả tử lẫn mẫu của \(\dfrac{-24}{15}\) cho 3 để được phân số tối giản.
Detailed solution
Xét phân số \(\dfrac{11}{23}\):
ƯCLN(11, 23) = 1 vì 11 là số nguyên tố và 23 không chia hết cho 11.
Vậy \(\dfrac{11}{23}\) là phân số tối giản.
Xét phân số \(\dfrac{-24}{15}\):
Tìm ƯCLN(24, 15):
24 = 2³ × 3
15 = 3 × 5
ƯCLN(24, 15) = 3
Vì ƯCLN(24, 15) = 3 ≠ 1 nên \(\dfrac{-24}{15}\) chưa phải phân số tối giản. Rút gọn:
\[\dfrac{-24}{15} = \dfrac{-24 : 3}{15 : 3} = \dfrac{-8}{5}\]
Vậy phân số tối giản của \(\dfrac{-24}{15}\) là \(\dfrac{-8}{5}\).
Exercises in this lesson— Bài 23. Mở rộng phân số. Phân số bằng nhau