Thế giới đang vận động không ngừng với tốc độ chóng mặt, được định hình bởi những bước nhảy vọt của công nghệ, sự thay đổi của thị trường lao động và những yêu cầu ngày càng cao của xã hội. Trong bối cảnh đó, giáo dục – nền tảng của mọi sự phát triển – không thể đứng ngoài cuộc. Tại Việt Nam, những tín hiệu về sự chuyển mình mạnh mẽ trong hệ thống giáo dục đang ngày càng rõ nét, từ phương pháp đào tạo, quản lý nhân sự đến cách thức tuyển sinh và thậm chí là sự tồn vong của các cơ sở giáo dục. Đây không chỉ là những điều chỉnh nhỏ lẻ mà là một quá trình thích ứng toàn diện, mang tính chiến lược để định hình tương lai.

Đào tạo nguồn nhân lực thế hệ mới: Từ kỹ thuật thuần túy đến ứng dụng liên ngành

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất của sự chuyển mình này nằm ở cách chúng ta chuẩn bị cho thế hệ tương lai trước những thách thức của kỷ nguyên số, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ thông tin và Trí tuệ nhân tạo (AI). AI không còn là một khái niệm xa vời mà đã trở thành hạ tầng số thiết yếu, len lỏi vào mọi ngóc ngách của đời sống và sản xuất. Điều này đòi hỏi cách tiếp cận đào tạo nhân lực AI phải thay đổi căn bản.

• Từ kỹ thuật đến ứng dụng liên ngành: Thay vì chỉ tập trung vào việc dạy các kỹ thuật lập trình hay thuật toán đơn thuần, các chương trình đào tạo hiện nay đang chú trọng phát triển năng lực ứng dụng, triển khai và vận hành AI trong bối cảnh thực tiễn, đa ngành. Một kỹ sư AI giỏi không chỉ biết code mà còn phải hiểu về kinh doanh, y tế, sản xuất hay bất kỳ lĩnh vực nào mà AI sẽ được tích hợp. Điều này đòi hỏi sự phối hợp kiến thức từ nhiều ngành khác nhau, tạo ra những chuyên gia có cái nhìn tổng thể và khả năng giải quyết vấn đề phức tạp.
• Học đi đôi với hành – Dự án thực tế từ năm nhất: Tương tự, trong ngành công nghệ thông tin nói chung, việc tham gia dự án thực tế ngay từ năm nhất đang trở thành một xu hướng tất yếu. Mô hình này giúp sinh viên sớm rèn luyện tư duy sản phẩm, khả năng phối hợp nhóm và giải quyết các bài toán thực tế mà không phải chờ đến năm cuối hay khi ra trường. Đây là cách tiếp cận hiệu quả để thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn, trang bị cho sinh viên những kỹ năng mềm và kỹ năng cứng cần thiết để hội nhập ngay vào thị trường lao động.

Những thay đổi này phản ánh một triết lý giáo dục hiện đại: kiến thức không chỉ để tích lũy mà phải được vận dụng sáng tạo. Sinh viên không chỉ là người học mà còn là người kiến tạo, chủ động tham gia vào quá trình tạo ra giá trị.

Cải cách quản lý và chất lượng giáo viên: Nền tảng của sự phát triển bền vững

Bên cạnh việc đổi mới phương pháp đào tạo, công tác quản lý và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên cũng là một trụ cột quan trọng. Việc trao quyền tuyển dụng giáo viên ở tất cả các cấp học (từ mầm non đến phổ thông) cho giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo là một bước đi mang tính chiến lược.

Trước đây, quyền tuyển dụng chủ yếu thuộc về cấp huyện, dẫn đến một số hạn chế trong việc quản lý chất lượng và phân bổ nhân sự. Với sự thay đổi này, Sở Giáo dục và Đào tạo có thể:

• Tối ưu hóa nguồn lực: Đánh giá tổng thể nhu cầu và chất lượng giáo viên trên toàn tỉnh/thành phố, từ đó có kế hoạch tuyển dụng và phân bổ hợp lý hơn, tránh tình trạng thừa/thiếu cục bộ.
• Nâng cao chất lượng đầu vào: Thiết lập các tiêu chuẩn tuyển dụng thống nhất và chặt chẽ hơn, đảm bảo đội ngũ giáo viên có đủ năng lực, phẩm chất và phù hợp với định hướng phát triển giáo dục của địa phương.
• Tăng cường trách nhiệm giải trình: Giám đốc Sở GD&ĐT sẽ chịu trách nhiệm cao hơn về chất lượng đội ngũ giáo viên và kết quả giáo dục của địa phương, thúc đẩy sự minh bạch và hiệu quả trong công tác quản lý.

Một đội ngũ giáo viên chất lượng cao, được quản lý hiệu quả là yếu tố then chốt để triển khai thành công các chương trình giáo dục đổi mới và nâng cao chất lượng học tập cho học sinh.

Tuyển sinh và định hướng đại học: Thích nghi hay bị đào thải?

Sự thay đổi không chỉ diễn ra ở cấp độ đào tạo và quản lý mà còn lan rộng đến cả phương thức tuyển sinh đại học, vốn là một trong những khâu quan trọng nhất của hệ thống giáo dục. Việc các trường đại học hàng đầu như Đại học Kinh tế TP. HCM (UEH) chuyển sang xét tuyển kết hợp nhiều đầu điểm thay vì chỉ dựa vào một hoặc hai tiêu chí như trước đây, và đặc biệt là nhân đôi điểm môn Toán, cho thấy một xu hướng rõ ràng:

• Đánh giá toàn diện hơn: Phương thức xét tuyển kết hợp giúp đánh giá thí sinh một cách toàn diện hơn, không chỉ qua điểm thi mà còn qua các thành tích học tập, hoạt động ngoại khóa, phỏng vấn… Điều này giúp các trường tuyển chọn được những sinh viên phù hợp nhất với triết lý và môi trường đào tạo của mình.
• Đề cao năng lực tư duy: Việc nhân đôi điểm Toán nhấn mạnh tầm quan trọng của tư duy logic, khả năng phân tích và giải quyết vấn đề – những kỹ năng nền tảng không chỉ cho khối ngành kinh tế mà còn cho hầu hết các ngành nghề trong kỷ nguyên số.

Tuy nhiên, câu chuyện về sự thích nghi trong giáo dục không chỉ dừng lại ở việc đổi mới. Nó còn là vấn đề sống còn của các cơ sở giáo dục. Thực tế đau lòng về một đại học hơn 100 tuổi ở California phải giải thể vì thiếu sinh viên là một lời cảnh tỉnh đanh thép. Điều này chứng minh rằng, dù có lịch sử lâu đời hay danh tiếng lẫy lừng, nếu một trường đại học không thể thích nghi với nhu cầu của người học, không cập nhật chương trình đào tạo để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động, không tạo ra giá trị hấp dẫn cho sinh viên, thì nguy cơ bị đào thải là hiện hữu.

Các trường đại học Việt Nam cần xem đây là một bài học đắt giá. Việc liên tục đổi mới, lắng nghe nhu cầu của xã hội, đầu tư vào chất lượng đào tạo và xây dựng một môi trường học tập năng động, phù hợp với xu thế là điều kiện tiên quyết để tồn tại và phát triển bền vững.

Lời kết: Con đường phía trước của giáo dục Việt Nam

Những tin tức giáo dục gần đây cho thấy một bức tranh đa chiều về sự vận động và chuyển mình của hệ thống giáo dục Việt Nam. Từ việc đào tạo nhân lực công nghệ cao theo hướng ứng dụng liên ngành, cải cách quản lý và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, đến đổi mới phương thức tuyển sinh và bài học về sự thích nghi của các trường đại học, tất cả đều hướng tới một mục tiêu chung: xây dựng một nền giáo dục linh hoạt, chất lượng và phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Con đường phía trước chắc chắn còn nhiều thách thức, nhưng với tinh thần chủ động thích ứng và không ngừng đổi mới, giáo dục Việt Nam đang từng bước định hình một tương lai tươi sáng hơn, nơi mỗi cá nhân được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng để tự tin hội nhập và đóng góp vào sự phát triển chung.