Bức tranh giáo dục toàn cầu đang không ngừng biến đổi, và Việt Nam cũng không nằm ngoài dòng chảy ấy. Từ những điều chỉnh mang tính chiến lược trong quy chế tuyển sinh đại học đến những thách thức về phương pháp đánh giá, hay câu chuyện về hành trình vươn ra thế giới của thế hệ trẻ, tất cả đều đang định hình lại con đường học vấn và sự nghiệp của hàng triệu học sinh, sinh viên.

Cửa ải Đại học: Những quy tắc mới và yêu cầu cao hơn

Năm 2026 đang đến gần, mang theo những thay đổi đáng kể trong quy chế tuyển sinh đại học tại Việt Nam. Tâm điểm của sự điều chỉnh này là việc siết chặt điều kiện xét tuyển bằng học bạ và giảm điểm cộng cho chứng chỉ IELTS.

• Điểm sàn thi tốt nghiệp cho xét học bạ: Thí sinh muốn xét tuyển bằng học bạ sẽ phải đạt mức điểm sàn tối thiểu 15/30 từ kỳ thi tốt nghiệp THPT. Đây là một động thái mạnh mẽ nhằm đảm bảo chất lượng đầu vào, tránh tình trạng "điểm ảo" và khuyến khích học sinh nỗ lực đồng đều ở cả quá trình học tập và kỳ thi quan trọng cuối cấp. Việc này cũng góp phần khắc phục những lo ngại về sự chênh lệch chất lượng giữa các trường THPT trong việc đánh giá học bạ.
• Giới hạn nguyện vọng và điểm cộng IELTS: Số lượng nguyện vọng xét tuyển của thí sinh sẽ bị giới hạn ở con số 15, thay vì không giới hạn như trước. Đồng thời, điểm cộng cho chứng chỉ IELTS cũng sẽ giảm đi một nửa. Những điều chỉnh này cho thấy Bộ Giáo dục và Đào tạo đang hướng tới một hệ thống tuyển sinh công bằng, minh bạch hơn, nơi mà năng lực thực chất của thí sinh qua kỳ thi tốt nghiệp được đề cao, đồng thời cân bằng vai trò của các chứng chỉ quốc tế. Việc giảm điểm cộng IELTS không phải là phủ nhận giá trị của chứng chỉ này, mà là để tránh việc quá tập trung vào một kỹ năng hay một loại chứng chỉ mà bỏ qua sự phát triển toàn diện.

Những thay đổi này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với học sinh: không chỉ cần duy trì kết quả học tập tốt trong suốt ba năm THPT mà còn phải chuẩn bị kỹ lưỡng cho kỳ thi tốt nghiệp. Các trường đại học cũng cần có chiến lược tuyển sinh linh hoạt, phù hợp với quy chế mới, đồng thời tiếp tục đổi mới chương trình đào tạo để thu hút nhân tài.

Áp lực từ bàn thi: Khi người ra đề cũng “kiệt sức”

Trong bối cảnh công nghệ phát triển như vũ bão, đặc biệt là sự trỗi dậy của Trí tuệ Nhân tạo (AI), việc ra đề thi đại học đang trở thành một thách thức chưa từng có. Không chỉ ở Việt Nam mà ngay cả các quốc gia có nền giáo dục tiên tiến như Hàn Quốc, nhiều giám khảo ra đề thi đại học thừa nhận họ đã "chạm tới giới hạn kỹ thuật" và kiệt sức.

Áp lực nằm ở việc phải duy trì độ phân loại khắt khe của đề thi – tức là phải đủ khó để phân biệt được học sinh giỏi xuất sắc với học sinh khá, giỏi – đồng thời phải đối phó với khả năng của AI. Một đề thi quá dễ hoặc quá khuôn mẫu có thể dễ dàng bị AI "giải mã", làm mất đi ý nghĩa của việc đánh giá năng lực tư duy, sáng tạo. Điều này đòi hỏi những người làm công tác ra đề phải liên tục đổi mới, sáng tạo, đưa ra những câu hỏi đòi hỏi tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, chứ không chỉ đơn thuần là tái hiện kiến thức.

Thực tế này gợi mở một câu hỏi lớn hơn về tương lai của các kỳ thi đánh giá. Liệu chúng ta có cần những phương pháp đánh giá mới, đa dạng hơn, ít phụ thuộc vào khả năng ghi nhớ và tái tạo thông tin, mà tập trung hơn vào các kỹ năng thế kỷ 21 như tư duy phản biện, sáng tạo, hợp tác và khả năng thích ứng? Đây là bài toán mà ngành giáo dục toàn cầu đang phải đối mặt.

Vượt qua bục vinh quang: Học vấn và đời thực

Câu chuyện về các quán quân Đường lên đỉnh Olympia, những "thiên tài" của kiến thức tốc độ, khi đối mặt với cuộc sống và học tập ở nước ngoài, đã mang đến một góc nhìn sâu sắc về ý nghĩa của thành công trong giáo dục. Rời xa bục vinh quang với những câu hỏi hóc búa, họ phải đối mặt với những "bài toán" đời thường ở Melbourne: từ việc tập đi bên trái đường đến thay đổi cách học để giành điểm A trong một môi trường học thuật hoàn toàn khác biệt.

Điều này cho thấy rằng, dù kiến thức nền tảng vững chắc và khả năng tư duy nhanh nhạy là vô cùng quan trọng, nhưng chúng chưa phải là tất cả. Khả năng thích nghi, kỹ năng mềm, sự tự lập và khả năng giải quyết vấn đề trong các tình huống thực tế lại là những yếu tố then chốt cho sự thành công lâu dài. Một hệ thống giáo dục lý tưởng không chỉ trang bị kiến thức mà còn phải rèn luyện cho học sinh sự dẻo dai tinh thần, khả năng tự học, và đặc biệt là kỹ năng sống để họ có thể tự tin đứng vững ở bất cứ đâu.

Du học: Cơ hội và chi phí trong bối cảnh toàn cầu

Cánh cửa du học luôn là ước mơ của nhiều học sinh Việt Nam, nhưng hành trình này cũng đầy rẫy những cân nhắc về cơ hội và chi phí. Trong khi một số quốc gia đang tìm cách thu hút sinh viên quốc tế, thì chi phí học tập lại là một rào cản không nhỏ.

• Chính sách thu hút nhân tài: Hà Lan là một ví dụ điển hình cho thấy sự thay đổi trong chính sách giáo dục quốc tế. Sau nhiều năm siết chặt khiến số lượng sinh viên quốc tế sụt giảm, Hà Lan đã phải đảo ngược chính sách, dừng thu hẹp chương trình dạy bằng tiếng Anh và tăng đầu tư cho giáo dục, khoa học. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của sinh viên quốc tế đối với sự phát triển kinh tế và tri thức của một quốc gia, đồng thời cho thấy sự cạnh tranh gay gắt trong việc thu hút nhân tài toàn cầu.
• Gánh nặng học phí: Tuy nhiên, giấc mơ du học cũng đi kèm với gánh nặng tài chính không nhỏ. Theo thống kê, học phí tại 30 đại học hàng đầu thế giới trong ngành kỹ thuật dao động từ 3.600 USD đến 85.800 USD (tương đương 93,2 triệu đến 2,2 tỷ đồng) mỗi năm. Mức học phí thấp nhất thường thấy ở các quốc gia châu Á như Trung Quốc và Nhật Bản, trong khi các trường ở Bắc Mỹ và châu Âu thường có chi phí cao hơn đáng kể. Điều này đòi hỏi các gia đình phải có sự chuẩn bị tài chính kỹ lưỡng và cân nhắc chiến lược khi lựa chọn điểm đến du học, không chỉ dựa vào danh tiếng mà còn phải phù hợp với khả năng tài chính và mục tiêu nghề nghiệp.

Định hình tương lai giáo dục Việt Nam: Vượt sóng và vươn xa

Những diễn biến trong và ngoài nước cho thấy giáo dục không còn là một lĩnh vực tĩnh mà là một hệ sinh thái năng động, luôn cần sự đổi mới và thích ứng. Từ việc siết chặt quy chế tuyển sinh để nâng cao chất lượng đầu vào, đến việc tìm kiếm phương pháp đánh giá mới trong kỷ nguyên AI, hay việc trang bị kỹ năng sống cho học sinh để họ vững vàng trên trường quốc tế, tất cả đều hướng đến mục tiêu cuối cùng: đào tạo ra những công dân toàn cầu có năng lực thực sự.

Giáo dục Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để tự "lột xác", không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức mà còn phải chú trọng phát triển toàn diện con người, trang bị cho thế hệ trẻ những công cụ cần thiết để không chỉ vượt qua các kỳ thi mà còn thành công trong cuộc sống và sự nghiệp, dù ở bất cứ đâu trên thế giới. Đây là một hành trình dài hơi, đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội, từ nhà trường, gia đình đến các nhà hoạch định chính sách, để cùng nhau định hình một tương lai giáo dục tươi sáng và bền vững.