Năm 2026 đang đến gần, mang theo những làn gió đổi mới mạnh mẽ trong bức tranh giáo dục đại học Việt Nam. Từ chính sách tuyển sinh quốc gia, định hướng chuyên ngành của các trường hàng đầu, cho đến xu hướng dịch chuyển nhân tài toàn cầu, tất cả đang hòa quyện, tạo nên một bối cảnh đầy thách thức nhưng cũng mở ra vô vàn cơ hội cho thế hệ trẻ. Là một nhà báo giáo dục, tôi nhận thấy đây là thời điểm then chốt để chúng ta cùng nhìn nhận, phân tích những chuyển động đa chiều này, nhằm chuẩn bị tốt nhất cho tương lai.

Cổng trường Đại học 2026: Siết chặt hơn, chọn lọc hơn

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất đến từ Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) với quy chế tuyển sinh năm 2026. Sự điều chỉnh này cho thấy một nỗ lực rõ ràng nhằm chuẩn hóa và nâng cao chất lượng đầu vào đại học.

Quy chế mới: Đề cao nền tảng, hạn chế 'lợi thế ảo'

Theo quy định mới, phương thức xét tuyển học bạ sẽ không còn hoàn toàn độc lập mà phải đi kèm với điểm sàn từ kỳ thi tốt nghiệp THPT (15/30 điểm). Điều này đảm bảo rằng ngay cả thí sinh có học bạ đẹp cũng cần có một nền tảng kiến thức cơ bản vững chắc. Cùng với đó, việc giới hạn 15 nguyện vọng và đặc biệt là giảm một nửa điểm cộng cho chứng chỉ IELTS – từ 0.5 đến 1.5 điểm tùy từng trường – là những động thái quan trọng. Mục tiêu là để điểm thi tốt nghiệp THPT trở thành thước đo công bằng hơn, giảm bớt sự phụ thuộc quá mức vào các chứng chỉ phụ trợ, vốn có thể tạo ra sự chênh lệch không đồng đều về điều kiện tiếp cận.

Trong bối cảnh này, các trường đại học cũng đang có những điều chỉnh linh hoạt. Đại học Ngoại thương (FTU), một trong những trường top đầu, vẫn duy trì 4 phương thức xét tuyển đa dạng cho năm 2026, trong đó có xét học bạ từ 24 điểm trở lên kèm một số điều kiện. Điều này cho thấy sự cân bằng giữa việc tuân thủ quy định chung và giữ gìn đặc thù của trường, nơi luôn tìm kiếm những thí sinh có năng lực toàn diện.

Định hướng chuyên ngành: Ưu tiên STEM rõ rệt

Một tín hiệu rõ ràng khác đến từ Đại học Y Hà Nội (HMU). Sau hai năm sử dụng, tổ hợp C00 (Văn, Sử, Địa) đã chính thức bị xóa sổ khỏi các ngành xét tuyển. Thay vào đó, một số ngành bổ sung thêm A00 (Toán, Lý, Hóa) và D07 (Toán, Hóa, Anh), bên cạnh B00 (Toán, Hóa, Sinh) truyền thống. Đây là một sự dịch chuyển mạnh mẽ, khẳng định ưu tiên tuyệt đối cho khối ngành STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật, Toán học) trong lĩnh vực y tế. Điều này phản ánh nhu cầu thực tiễn của ngành y hiện đại, đòi hỏi sinh viên phải có tư duy logic, khả năng phân tích và nền tảng khoa học vững chắc ngay từ đầu.

Tiếng gọi của quê hương: 'Cơn lốc hồi hương' và cơ hội mới

Trong khi các trường đại học trong nước đang tự điều chỉnh, bức tranh toàn cầu cũng có những chuyển động đáng chú ý, ảnh hưởng không nhỏ đến tư duy và lựa chọn của sinh viên Việt Nam.

Chúng ta đang chứng kiến “cơn lốc hồi hương” của du học sinh Trung Quốc. Lượng sinh viên sau khi tốt nghiệp ở nước ngoài trở về quê nhà đạt mức kỷ lục, thậm chí chấp nhận về các thành phố nhỏ để nắm bắt cơ hội trong các ngành công nghệ cao. Điều này cho thấy một sự thay đổi lớn trong nhận thức: việc du học không còn là tấm vé bảo đảm cho một tương lai rạng rỡ ở nước ngoài, mà thay vào đó, cơ hội phát triển tại quê nhà đang trở nên hấp dẫn hơn, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn.

Bài học rút ra cho Việt Nam là gì? Nếu các nền kinh tế đang phát triển như Trung Quốc có thể tạo ra sức hút mạnh mẽ để giữ chân và thu hút nhân tài, Việt Nam cũng cần nỗ lực tương tự. Điều này đòi hỏi chúng ta phải tiếp tục đầu tư vào các ngành công nghệ cao, tạo ra môi trường làm việc năng động, hấp dẫn và có tính cạnh tranh cao để thu hút không chỉ du học sinh Việt Nam mà còn cả các chuyên gia nước ngoài. Đối với sinh viên, đây là lời nhắc nhở về việc trang bị những kỹ năng thực tiễn, khả năng thích ứng và tư duy đổi mới, thay vì chỉ chạy theo bằng cấp hay danh tiếng của trường học.

Hội nhập quốc tế: Từ vinh danh cá nhân đến chuẩn mực chung

Bên cạnh những điều chỉnh chính sách, giáo dục Việt Nam vẫn không ngừng khẳng định vị thế trên trường quốc tế thông qua những đóng góp và sự công nhận.

Việc GS.TS Đỗ Văn Đại, Hiệu phó Đại học Luật TP HCM, được trao Huân chương Cành cọ Hàn lâm của Pháp là một minh chứng sống động. Đây là sự ghi nhận xứng đáng cho những đóng góp bền bỉ của ông trong việc đào tạo ngành Luật, đặc biệt là sự hợp tác chặt chẽ giữa Pháp và Việt Nam. Điều này không chỉ là niềm tự hào của cá nhân GS.TS Đỗ Văn Đại mà còn là dấu hiệu cho thấy chất lượng đào tạo và nghiên cứu của Việt Nam đang ngày càng được quốc tế đánh giá cao.

Tuy nhiên, việc Bộ GD&ĐT siết chặt điểm cộng IELTS trong tuyển sinh không phải là một sự phủ nhận giá trị của hội nhập. Ngược lại, đây là một động thái nhằm tái cân bằng. Chứng chỉ tiếng Anh quốc tế vẫn quan trọng, nhưng nó cần được đặt đúng vị trí, không lấn át giá trị của kiến thức nền tảng và năng lực học tập cốt lõi được đánh giá qua kỳ thi tốt nghiệp. Mục tiêu là để sinh viên thực sự giỏi toàn diện, chứ không chỉ giỏi một kỹ năng đơn lẻ.

Tương lai nào cho thế hệ Z Việt Nam?

Những chuyển động đa chiều này đặt ra nhiều câu hỏi và yêu cầu cho thế hệ Z Việt Nam – những người sẽ trực tiếp bước vào ngưỡng cửa đại học và thị trường lao động trong vài năm tới.

• Học chắc kiến thức nền tảng: Với việc siết chặt quy chế tuyển sinh, đặc biệt là yêu cầu điểm sàn tốt nghiệp THPT, việc học đều, học chắc các môn học cơ bản trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
• Định hướng ngành nghề sớm và chiến lược: Sự dịch chuyển sang khối STEM ở các ngành mũi nhọn như y tế, cùng với xu hướng phát triển công nghệ cao tại Việt Nam, đòi hỏi học sinh phải có định hướng rõ ràng và xây dựng lộ trình học tập phù hợp ngay từ cấp THPT.
• Phát triển kỹ năng toàn diện: Bên cạnh kiến thức chuyên môn, các kỹ năng mềm như tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, khả năng thích nghi và đặc biệt là kỹ năng số sẽ là chìa khóa để nắm bắt cơ hội trong một thị trường lao động biến động.
• Tư duy hội nhập nhưng không lệ thuộc: Việc học tiếng Anh và tiếp cận kiến thức quốc tế vẫn cần được khuyến khích, nhưng cần có tư duy chủ động, không quá phụ thuộc vào các chứng chỉ mà bỏ qua việc trau dồi năng lực cốt lõi.

Thế hệ Z Việt Nam đang đứng trước một tương lai đầy hứa hẹn nhưng cũng không ít thách thức. Những thay đổi trong giáo dục đại học không chỉ là sự điều chỉnh về quy chế, mà còn là sự phản ánh của một tầm nhìn dài hạn hơn: xây dựng một thế hệ công dân Việt Nam có năng lực cạnh tranh toàn cầu, sẵn sàng kiến tạo tương lai cho đất nước. Đây là một hành trình đòi hỏi sự nỗ lực không ngừng từ cả học sinh, phụ huynh, nhà trường và toàn xã hội.