Năm 2024 đang chứng kiến những chuyển động mạnh mẽ trong bức tranh giáo dục, từ những câu chuyện cá nhân gây trăn trở đến các quyết sách vĩ mô định hình tương lai. Trong vai trò của một nhà báo giáo dục chuyên nghiệp, tôi nhận thấy đây là thời điểm vàng để cùng nhìn lại, phân tích và tìm ra hướng đi vững chắc cho thế hệ học sinh, sinh viên Việt Nam giữa dòng chảy thay đổi không ngừng.

Nền tảng của niềm tin: An toàn trường học và trách nhiệm giáo dục

Câu chuyện về một học sinh lớp 1 bị bỏ quên trong lớp học đã khóa cửa, tắt điện đến tối muộn không chỉ là một sự cố đơn lẻ mà còn là hồi chuông cảnh tỉnh về trách nhiệm cốt lõi của ngành giáo dục: đảm bảo an toàn tuyệt đối cho người học. Sự việc, được xác định là do “sơ suất” của giáo viên, đã phơi bày những lỗ hổng trong quy trình quản lý, giám sát tại các cơ sở giáo dục.

• Trách nhiệm cá nhân và hệ thống: Mặc dù đây có thể là lỗi cá nhân, nhưng nó đặt ra câu hỏi về quy trình điểm danh, bàn giao học sinh, và hệ thống kiểm tra cuối ngày tại trường. Liệu các quy định hiện hành có đủ chặt chẽ và được tuân thủ nghiêm ngặt?
• Bài học về sự đồng cảm: Vượt lên trên các quy định, sự việc này nhắc nhở mỗi cán bộ, giáo viên về sự đồng cảm sâu sắc với học sinh, đặc biệt là các em nhỏ tuổi. Một đứa trẻ lớp 1 bị nhốt một mình trong bóng tối chắc chắn sẽ để lại những ám ảnh tâm lý khó phai.
• Giải pháp cần thiết: Cần rà soát và tăng cường các biện pháp an ninh, quy trình kiểm soát ra vào, cũng như nâng cao nhận thức và đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên. An toàn không chỉ là không có tai nạn vật lý, mà còn là sự bình yên trong tâm hồn của mỗi đứa trẻ khi đến trường.

Cánh cửa đại học: Siết chặt để nâng cao chất lượng

Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố quy chế tuyển sinh đại học năm 2026 với những điều chỉnh đáng chú ý: bỏ xét tuyển riêng học bạ, siết điểm cộng chứng chỉ IELTS, và giới hạn nguyện vọng. Đây là động thái được kỳ vọng sẽ mang lại sự công bằng, minh bạch hơn và định hướng lại giá trị thực của việc học.

• Đánh giá thực chất năng lực: Việc yêu cầu thí sinh xét học bạ phải đạt sàn điểm thi tốt nghiệp (15/30) và loại bỏ xét tuyển riêng học bạ cho thấy Bộ đang hướng tới một phương thức đánh giá toàn diện và thực chất hơn, tránh tình trạng “làm đẹp” học bạ để vào đại học. Điều này khuyến khích học sinh tập trung vào kiến thức nền tảng và năng lực tư duy, thay vì chạy theo điểm số trên giấy tờ.
• Công bằng trong điểm cộng: Giảm một nửa điểm cộng đối với chứng chỉ IELTS là một bước đi quan trọng nhằm hạn chế tình trạng “thương mại hóa” chứng chỉ ngoại ngữ và đảm bảo rằng điểm cộng thực sự phản ánh năng lực vượt trội, không phải là yếu tố quyết định quá lớn trong cuộc đua vào đại học. Điều này cũng giúp giảm áp lực cho những học sinh không có điều kiện theo học các lớp luyện thi IELTS đắt đỏ.
• Tư duy chọn ngành, chọn trường: Giới hạn 15 nguyện vọng buộc thí sinh phải suy nghĩ kỹ lưỡng hơn về định hướng nghề nghiệp và lựa chọn ngành học phù hợp với năng lực, sở thích của bản thân, thay vì đăng ký tràn lan theo phong trào.

Những thay đổi này, dù có thể gây ra những bỡ ngỡ ban đầu, nhưng về lâu dài sẽ góp phần nâng cao chất lượng đầu vào, thúc đẩy sự cạnh tranh lành mạnh và định hướng giáo dục đi đúng quỹ đạo phát triển bền vững.

Vượt biên giới: Làn gió mới trên hành trình du học

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, du học luôn là lựa chọn hấp dẫn cho nhiều gia đình Việt Nam. Tuy nhiên, tình hình đang có những biến động lớn, điển hình là việc Canada siết chặt chính sách nhập cư, khiến lượng du học sinh giảm mạnh. Đây là tín hiệu cho thấy các chính sách quốc tế có thể thay đổi nhanh chóng và ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch học tập của sinh viên.

• Thách thức và cơ hội: Việc Canada giảm hơn 273.000 sinh viên quốc tế trong hai năm qua là một ví dụ rõ ràng về sự thay đổi của môi trường du học. Điều này đòi hỏi sinh viên và phụ huynh phải có cái nhìn thực tế, nghiên cứu kỹ lưỡng không chỉ về chương trình học mà còn về chính sách visa, cơ hội định cư của các quốc gia.
• Đa dạng hóa lựa chọn: Thay vì chỉ tập trung vào một vài quốc gia truyền thống, đã đến lúc chúng ta cần đa dạng hóa điểm đến du học, khám phá các quốc gia khác có chính sách mở hơn, chi phí hợp lý hơn và cơ hội phát triển tương đương.
• Đầu tư vào giáo dục trong nước: Những thay đổi này cũng là động lực để nhìn nhận lại giá trị của giáo dục trong nước. Với những cải cách về tuyển sinh và chất lượng đào tạo đang dần được nâng cao, các trường đại học Việt Nam ngày càng trở thành lựa chọn đáng cân nhắc, đặc biệt khi chi phí du học ngày càng tăng cao và cơ hội ở lại nước ngoài không còn dễ dàng như trước.

Đầu tư cho tương lai: Những cân nhắc kinh tế trong giáo dục

Trong một thế giới đầy biến động kinh tế, với nhu cầu mua vàng tăng kỷ lục hay xu hướng tiết kiệm vượt trội ở một số quốc gia, việc hoạch định tài chính cho giáo dục trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Những dữ liệu về kinh tế toàn cầu, dù không trực tiếp về giáo dục, lại vẽ nên một bức tranh về sự thận trọng và tầm nhìn dài hạn của các gia đình.

• Kế hoạch tài chính vững chắc: Dù là đầu tư vào giáo dục trong nước hay quốc tế, phụ huynh cần có một kế hoạch tài chính rõ ràng, dự phòng cho những biến động không lường trước. Tỷ lệ tiết kiệm cao ở nhiều quốc gia cho thấy tầm quan trọng của việc tích lũy để đảm bảo tương lai, trong đó giáo dục là một khoản đầu tư then chốt.
• Giá trị của sự linh hoạt: Trong bối cảnh các chính sách thay đổi liên tục, cả trong nước và quốc tế, sự linh hoạt trong tư duy và kế hoạch là chìa khóa. Điều này có thể bao gồm việc chuẩn bị nhiều phương án học tập, từ du học đến các chương trình liên kết hoặc đào tạo chất lượng cao tại Việt Nam.

Lời kết: Hướng tới một tương lai giáo dục bền vững

Từ câu chuyện về sự an toàn của học sinh, đến những thay đổi trong tuyển sinh đại học và xu hướng du học quốc tế, tất cả đều nhấn mạnh một điều: giáo dục không phải là một con đường thẳng tắp, mà là một hành trình liên tục thích nghi và phát triển. Đối với phụ huynh, điều quan trọng là trang bị cho con cái không chỉ kiến thức mà còn là kỹ năng sống, khả năng thích nghi và tư duy phản biện. Đối với nhà trường và các nhà hoạch định chính sách, cần liên tục đổi mới, cải thiện chất lượng và đặt người học làm trung tâm của mọi quyết định. Chỉ khi đó, chúng ta mới có thể xây dựng một nền giáo dục thực sự bền vững, đáp ứng được kỳ vọng của xã hội và chuẩn bị tốt nhất cho thế hệ trẻ bước vào tương lai.