Bức tranh giáo dục đại học Việt Nam những ngày cuối năm không ngừng biến động, với hàng loạt tin tức phản ánh cả những thay đổi mang tính chiến lược lẫn các vấn đề nảy sinh trong đời sống sinh viên. Từ những quyết sách tái cấu trúc hệ thống, điều chỉnh phương thức tuyển sinh cho đến những tranh cãi về công bằng trong đăng ký học phần, tất cả đều cho thấy một nền giáo dục đang trên đà chuyển mình mạnh mẽ, nhưng cũng không thiếu những thách thức cần được giải quyết.

Tái cấu trúc và Nâng tầm chất lượng: Những bước đi chiến lược

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng nguồn nhân lực, việc sắp xếp, tổ chức lại các trường đại học không còn là lựa chọn mà đã trở thành một yêu cầu cấp thiết. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đưa ra năm tiêu chí quan trọng để định hướng cho quá trình này, không chỉ dựa vào mức độ tự chủ tài chính mà còn đặc biệt nhấn mạnh đến khả năng đáp ứng các điều kiện về cơ sở vật chất, đội ngũ, chương trình đào tạo, và cả yếu tố thương hiệu của từng cơ sở giáo dục.

• Không chỉ là con số tài chính: Việc không lấy tự chủ tài chính làm tiêu chí duy nhất cho thấy tầm nhìn xa hơn, tập trung vào chất lượng học thuật và đóng góp thực tế của trường đại học cho xã hội.
• Thương hiệu và uy tín: Việc coi trọng yếu tố thương hiệu là một bước đi đúng đắn, phản ánh giá trị và vị thế của trường đại học trong mắt cộng đồng, đồng thời thúc đẩy các trường nỗ lực xây dựng và giữ gìn danh tiếng.
• Đảm bảo điều kiện cốt lõi: Các điều kiện về cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên, và chương trình đào tạo vẫn là nền tảng vững chắc để đảm bảo chất lượng giáo dục, không thể bỏ qua trong bất kỳ cuộc tái cấu trúc nào.

Những thay đổi này hứa hẹn sẽ tạo ra một hệ thống giáo dục đại học tinh gọn, hiệu quả và chất lượng hơn, đáp ứng tốt hơn nhu cầu phát triển của đất nước.

Cánh cửa tuyển sinh mở rộng với phương thức mới

Song hành với những điều chỉnh vĩ mô, các trường đại học cũng đang chủ động đổi mới để thích ứng. Điển hình là Trường Đại học Tôn Đức Thắng, với kế hoạch áp dụng phương thức xét tuyển kết hợp điểm học bạ và điểm thi tốt nghiệp THPT từ năm 2026. Đây là một động thái đáng chú ý, mang lại nhiều lợi ích:

• Đánh giá toàn diện hơn: Kết hợp cả quá trình học tập (học bạ) và kết quả thi cuối cấp (tốt nghiệp THPT) giúp đánh giá năng lực thí sinh một cách toàn diện, giảm áp lực thi cử và khuyến khích học sinh nỗ lực đều đặn.
• Đa dạng hóa lựa chọn: Việc mở thêm 10 ngành mới, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ và kinh tế số, cho thấy sự nhạy bén của trường trong việc nắm bắt xu hướng thị trường lao động và đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng của người học.

Đây là minh chứng cho thấy các trường đại học đang không ngừng tìm tòi, đổi mới để thu hút nhân tài và nâng cao chất lượng đào tạo, góp phần vào sự phát triển chung của hệ thống.

Thách thức công bằng từ “công cụ cướp slot”

Tuy nhiên, bên cạnh những bước tiến vĩ mô, đời sống sinh viên vẫn tồn tại những vấn đề cần được quan tâm sâu sắc. Câu chuyện về sinh viên dùng công cụ tự động (tool) để “cướp slot” môn học tại các trường đại học, đặc biệt là Đại học Công nghệ thông tin (ĐHQG TP.HCM), đã dấy lên tranh cãi nảy lửa về tính công bằng.

• Bất bình đẳng công nghệ: Việc một số sinh viên có lợi thế về kỹ năng công nghệ hoặc khả năng tiếp cận các công cụ hỗ trợ để đăng ký môn học nhanh hơn đã tạo ra một sự bất bình đẳng rõ rệt, gây thiệt thòi cho những sinh viên khác.
• Ảnh hưởng đến trải nghiệm học tập: Khi sinh viên không đăng ký được môn học mong muốn, họ có thể phải học các môn không phù hợp với lộ trình, kéo dài thời gian học tập hoặc ảnh hưởng đến chất lượng tiếp thu.
• Trách nhiệm của nhà trường: Vấn đề này đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của nhà trường trong việc xây dựng hệ thống đăng ký học phần đủ mạnh, minh bạch và công bằng, cũng như các biện pháp xử lý vi phạm.

Đây là một lời nhắc nhở rằng, dù chính sách có đổi mới đến đâu, nếu những vấn đề công bằng trong trải nghiệm hàng ngày của sinh viên không được giải quyết triệt để, niềm tin vào hệ thống giáo dục sẽ bị xói mòn.

Giáo dục không chỉ là sách vở: Học hỏi từ những điều nhỏ nhất

Giáo dục không chỉ gói gọn trong các chính sách vĩ mô hay tranh cãi học đường. Nó còn là hành trình khám phá tri thức rộng lớn, từ những điều tưởng chừng nhỏ nhặt nhất đến những kiến thức mang tính toàn cầu. Chẳng hạn, một câu hỏi đơn giản như “tiếng Anh gọi trận tranh hạng ba trong bóng đá là gì?” (thường là “third-place play-off” hay “bronze medal match”) lại mở ra cánh cửa đến với sự đa dạng của ngôn ngữ và văn hóa. Nó nhắc nhở chúng ta rằng giáo dục là không ngừng học hỏi, không chỉ những điều “đao to búa lớn” mà còn cả những kiến thức thực tế, thú vị xung quanh.

Và xa hơn nữa, giáo dục còn là sự chuẩn bị cho một tương lai dài. Khi chúng ta biết rằng có những quốc gia như Nhật Bản sở hữu số lượng người trên 100 tuổi nhiều nhất thế giới (gần 100.000 cụ ông, cụ bà vào năm ngoái), điều đó đặt ra câu hỏi về vai trò của giáo dục trong việc trang bị cho con người một cuộc sống khỏe mạnh, năng động và có ý nghĩa qua nhiều thập kỷ. Giáo dục không chỉ là để có một công việc, mà còn là để phát triển bản thân toàn diện, thích nghi với sự thay đổi, và duy trì một tinh thần học hỏi suốt đời.

Hướng tới một hệ sinh thái giáo dục toàn diện và công bằng

Nhìn chung, bức tranh giáo dục đại học Việt Nam đang ở một ngã rẽ quan trọng. Những nỗ lực tái cấu trúc, đổi mới tuyển sinh là động lực mạnh mẽ để nâng cao chất lượng và hội nhập. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu đó một cách bền vững, chúng ta không thể bỏ qua những thách thức về công bằng, minh bạch trong môi trường học đường. Việc giải quyết triệt để các vấn đề như “cướp slot” môn học không chỉ là trách nhiệm của nhà trường mà còn là yếu tố then chốt để xây dựng niềm tin và sự hài lòng cho sinh viên.

Một hệ sinh thái giáo dục lý tưởng không chỉ tạo ra những chính sách vĩ mô đúng đắn mà còn phải đảm bảo sự công bằng, minh bạch trong từng khía cạnh nhỏ nhất của đời sống học đường. Đồng thời, nó cần trang bị cho người học không chỉ kiến thức chuyên môn mà còn là khả năng thích ứng, tư duy phản biện, và tinh thần học hỏi suốt đời – những hành trang quý giá để vững bước vào một tương lai đầy biến động, dù là trong sự nghiệp hay trong hành trình cuộc sống dài lâu.