Năm 2024 tiếp tục chứng kiến bức tranh giáo dục toàn cầu và trong nước đầy những mảng màu tương phản, từ khát vọng chinh phục đỉnh cao tri thức công nghệ đến nỗ lực thu hẹp khoảng cách tiếp cận giáo dục. Những chuyển động này không chỉ phản ánh xu thế thời đại mà còn đặt ra những câu hỏi quan trọng về chiến lược phát triển nguồn nhân lực và hệ thống giáo dục của Việt Nam.

Chinh phục đỉnh cao tri thức toàn cầu: Bài học từ Khoa học Máy tính

Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, ngành Khoa học Máy tính (Computer Science) trở thành một trong những lĩnh vực 'nóng' nhất, thu hút sự quan tâm đặc biệt từ sinh viên và các nhà đầu tư. Nhìn ra thế giới, các bảng xếp hạng uy tín liên tục vinh danh những đại học hàng đầu, nơi Mỹ vẫn giữ vị thế áp đảo. Các cơ sở giáo dục danh tiếng tại đây không chỉ dẫn đầu về chất lượng đào tạo, nghiên cứu mà còn là cái nôi của nhiều công nghệ đột phá.

Tuy nhiên, đi kèm với chất lượng vượt trội là mức học phí không hề nhỏ, có thể lên đến hàng chục nghìn USD mỗi năm cho sinh viên quốc tế. Điều này đặt ra một thách thức lớn cho nhiều bạn trẻ Việt Nam có hoài bão vươn ra thế giới. Nó cũng là một lời nhắc nhở rằng, để có thể cạnh tranh trên bản đồ giáo dục công nghệ toàn cầu, chúng ta cần phải đầu tư mạnh mẽ hơn nữa vào chất lượng chương trình đào tạo, đội ngũ giảng viên và cơ sở vật chất tại các trường đại học trong nước. Mục tiêu không chỉ là gửi gắm nhân tài đi học ở nước ngoài mà còn là tạo ra những trung tâm đào tạo đẳng cấp ngay tại Việt Nam, đủ sức sản sinh ra nguồn lực chất lượng cao cho ngành công nghệ.

Làn sóng quốc tế và chính sách thu hút nhân tài

Sự cạnh tranh trong việc thu hút sinh viên quốc tế và nhân tài không chỉ dừng lại ở chất lượng đào tạo mà còn ở chính sách linh hoạt của các quốc gia. Điển hình là trường hợp của Hà Lan, một quốc gia châu Âu đã có sự điều chỉnh chính sách đáng chú ý. Sau một thời gian siết chặt các chương trình giảng dạy bằng tiếng Anh và hạn chế sinh viên quốc tế, Hà Lan nhận thấy số lượng sinh viên quốc tế sụt giảm, ảnh hưởng đến nguồn lực cho giáo dục và khoa học. Do đó, quốc gia này đã nhanh chóng đảo ngược chính sách, tăng cường đầu tư và mở cửa trở lại để lôi kéo du học sinh.

Bài học từ Hà Lan cho thấy tầm quan trọng của sự linh hoạt và tầm nhìn chiến lược trong việc hoạch định chính sách giáo dục quốc tế. Trong một thế giới phẳng, việc thu hút và giữ chân nhân tài, dù là qua con đường du học hay nghiên cứu, là yếu tố then chốt cho sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia. Việt Nam, với tiềm năng và vị thế đang lên, cũng cần có những chính sách cởi mở, hấp dẫn hơn nữa để không chỉ giữ chân nhân tài trong nước mà còn thu hút chất xám từ nước ngoài, đặc biệt trong các lĩnh vực mũi nhọn như công nghệ.

Nền tảng giáo dục trong nước: Đầu tư, tiếp cận công bằng và chuẩn hóa

Trong khi thế giới sôi động với cuộc đua công nghệ và thu hút nhân tài, giáo dục trong nước vẫn đang tập trung vào việc củng cố nền tảng và đảm bảo công bằng trong tiếp cận.

Đầu tư cho vùng biên và những thách thức đô thị

Một trong những điểm sáng đáng ghi nhận là việc tăng cường đầu tư mạnh mẽ vào hệ thống trường học phổ thông nội trú tại các vùng biên giới. Với tổng vốn đầu tư lên đến hàng chục nghìn tỷ đồng để xây dựng 100 trường, đây là một cam kết rõ ràng của Nhà nước nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, tạo điều kiện học tập tốt hơn cho học sinh vùng sâu, vùng xa, đặc biệt là các em dân tộc thiểu số. Đây không chỉ là đầu tư vào giáo dục mà còn là đầu tư vào an sinh xã hội, vào sự phát triển bền vững và an ninh quốc phòng.

Tuy nhiên, bên cạnh những nỗ lực ở vùng biên, những thách thức về cơ sở hạ tầng giáo dục vẫn hiện hữu rõ nét tại các đô thị lớn. Một phường duy nhất trên cả nước với dân số hơn 250.000 người, con số tương đương một tỉnh nhỏ, đặt ra áp lực không hề nhỏ lên hệ thống trường học, lớp học và đội ngũ giáo viên. Điều này cho thấy, bên cạnh những dự án quy mô lớn, việc quy hoạch và đầu tư cho giáo dục tại các khu vực dân cư đông đúc cũng cần được ưu tiên hàng đầu để đảm bảo chất lượng và điều kiện học tập cho mọi học sinh, tránh tình trạng quá tải, thiếu thốn nguồn lực.

Chuẩn hóa và định hướng tuyển sinh đại học

Ở bậc đại học, các trường cũng đang dần hoàn thiện cơ chế tuyển sinh để đảm bảo chất lượng đầu vào. Việc một trường đại học uy tín như Đại học Kinh tế - Luật áp dụng điểm sàn 50/100 cho tổng điểm thi tốt nghiệp THPT của ba môn trong tổ hợp xét tuyển là một động thái cho thấy sự nghiêm túc trong việc sàng lọc thí sinh. Mức điểm này, dù có vẻ thấp so với thang điểm tuyệt đối, nhưng lại mang ý nghĩa quan trọng trong việc định hướng chất lượng tối thiểu cần có của sinh viên. Nó giúp đảm bảo rằng những thí sinh trúng tuyển có đủ nền tảng kiến thức để theo kịp chương trình học, đồng thời cũng giúp các trường duy trì được uy tín và chất lượng đào tạo.

Góc nhìn và khuyến nghị: Cân bằng giữa khát vọng và thực tiễn

Bức tranh giáo dục năm 2024 cho thấy một hệ thống đang vận động không ngừng, với nhiều điểm sáng nhưng cũng không ít thách thức. Để Việt Nam có thể vững vàng tiến bước, cần có sự cân bằng khéo léo giữa:

• Khát vọng vươn tầm quốc tế và củng cố nền tảng trong nước: Không ngừng học hỏi từ các mô hình giáo dục tiên tiến trên thế giới, đặc biệt trong các ngành công nghệ mũi nhọn, đồng thời đầu tư mạnh mẽ vào việc nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông và đại học trong nước, đảm bảo mọi học sinh, sinh viên đều có cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng.
• Chính sách thu hút nhân tài và phát triển nguồn lực nội tại: Cần có những chính sách mở cửa, hấp dẫn để thu hút chất xám từ nước ngoài, nhưng đồng thời phải chú trọng đào tạo, bồi dưỡng và giữ chân nhân tài Việt Nam, tạo môi trường làm việc, nghiên cứu thuận lợi để họ cống hiến.
• Đảm bảo công bằng xã hội và nâng cao chất lượng đào tạo: Các dự án đầu tư cho giáo dục vùng khó khăn cần được tiếp tục và nhân rộng, song song với việc giải quyết các vấn đề quá tải, thiếu hốn tại các đô thị. Việc chuẩn hóa đầu vào đại học là cần thiết, nhưng cũng cần xem xét các phương thức tuyển sinh đa dạng để không bỏ lỡ những tài năng có tiềm năng khác.

Giáo dục là một hành trình dài và phức tạp, đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội. Với những bước đi chiến lược, linh hoạt và tầm nhìn dài hạn, Việt Nam hoàn toàn có thể đón đầu các xu hướng, vượt qua thách thức và định hình một tương lai giáo dục rực rỡ, góp phần vào sự phát triển bền vững của đất nước.