Hành trình chinh phục cánh cửa đại học chưa bao giờ dễ dàng, nhưng với thế hệ Z Việt Nam, hành trình đó đang ngày càng trở nên phức tạp và đòi hỏi nhiều sự chuẩn bị hơn bao giờ hết. Năm 2026 đang đến gần với những thay đổi đáng kể trong quy chế tuyển sinh, cùng với áp lực tài chính gia tăng và xu hướng du học quốc tế không còn trải hoa hồng như trước. Tất cả những yếu tố này đang vẽ nên một bức tranh toàn cảnh về giáo dục đại học đầy thử thách, nhưng cũng mở ra những cơ hội mới cho những ai biết nắm bắt.

Cánh cửa Đại học 2026: Khi “học bạ đẹp” chưa đủ để dẫn lối

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý nhất trong bức tranh tuyển sinh sắp tới là sự điều chỉnh mạnh mẽ từ Bộ Giáo dục và Đào tạo. Theo quy chế dự kiến áp dụng từ năm 2026, phương thức xét tuyển bằng học bạ không còn là một con đường riêng biệt mà sẽ phải đi kèm với một ngưỡng điểm sàn nhất định từ kỳ thi tốt nghiệp THPT, dự kiến là 15/30 điểm. Điều này có nghĩa là, dù bạn có một bảng điểm học bạ ấn tượng đến mấy, nếu không đạt được mức điểm tối thiểu trong kỳ thi quốc gia, cánh cửa đại học vẫn có thể khép lại.

Không chỉ vậy, số lượng nguyện vọng xét tuyển cũng bị giới hạn ở con số 15, thay vì không giới hạn như trước. Đồng thời, điểm cộng cho các chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế như IELTS cũng sẽ bị giảm đi một nửa. Những thay đổi này rõ ràng cho thấy một xu hướng chung: siết chặt chất lượng đầu vào và giảm thiểu hiện tượng “học bạ ảo”, khuyến khích thí sinh học tập thực chất và toàn diện hơn.

Trong bối cảnh đó, các trường đại học cũng đang chủ động thích ứng. Đơn cử như Đại học Kinh tế - Luật, đã công bố công thức tính điểm xét tuyển dự kiến cho năm 2026 với sự kết hợp linh hoạt giữa điểm thi tốt nghiệp THPT, kết quả học tập THPT (học bạ) và điểm thi đánh giá năng lực. Đây là một cách tiếp cận đa chiều, giúp đánh giá thí sinh một cách toàn diện hơn, không chỉ dựa vào một hoặc hai tiêu chí đơn lẻ.

Vậy, điều này có ý nghĩa gì với Gen Z? Nó đòi hỏi một sự chuẩn bị kỹ lưỡng hơn, không chỉ tập trung vào việc duy trì một bảng điểm đẹp mà còn phải củng cố kiến thức nền tảng để đạt kết quả tốt trong kỳ thi tốt nghiệp, đồng thời rèn luyện khả năng tư duy, giải quyết vấn đề thông qua các kỳ thi đánh giá năng lực. Sự đa dạng trong phương thức xét tuyển cũng có thể mang lại nhiều cơ hội hơn cho những học sinh có thế mạnh khác nhau, nhưng đồng thời cũng tạo ra áp lực phải “giỏi đều” trên nhiều mặt trận.

Áp lực tài chính: Gánh nặng học phí và những sự hy sinh thầm lặng

Bên cạnh thách thức về tuyển sinh, gánh nặng tài chính cũng là một vấn đề lớn mà sinh viên và gia đình phải đối mặt. Giáo dục đại học, đặc biệt là ở các trường top đầu, luôn đi kèm với mức học phí không hề nhỏ. Nhìn ra thế giới, chi phí học tập tại 30 đại học tốt nhất ngành kỹ thuật có thể dao động từ 3.600 đến 85.800 USD (tương đương 93,2 triệu đến 2,2 tỷ đồng) mỗi năm. Mặc dù đây là con số ở các trường quốc tế, nó phần nào phản ánh quy mô đầu tư tài chính cho một nền giáo dục chất lượng cao.

Trong nước, dù học phí có phần “dễ thở” hơn, nhưng vẫn là một khoản chi đáng kể với nhiều gia đình. Điều này dẫn đến một thực trạng đáng suy ngẫm: nhiều sinh viên sẵn sàng hy sinh những khoảnh khắc sum họp gia đình trong dịp Tết Nguyên đán để ở lại thành phố, làm thêm với mức lương gấp 2-4 lần ngày thường. Vài triệu đồng kiếm được trong những ngày này có thể là khoản tiền trang trải học phí, sinh hoạt phí cho cả một học kỳ, giúp các em giảm bớt gánh nặng cho gia đình và tự chủ hơn trên hành trình học tập.

Câu chuyện này không chỉ nói lên sự nỗ lực, cần cù của sinh viên Việt Nam mà còn đặt ra câu hỏi về áp lực kinh tế đang đè nặng lên vai những người trẻ theo đuổi tri thức. Giáo dục là một khoản đầu tư, nhưng việc phải đánh đổi thời gian quý báu bên gia đình hay sức khỏe để kiếm tiền trang trải có thể ảnh hưởng đến chất lượng học tập và trải nghiệm sinh viên của các em.

Du học: Giấc mơ xa vời hay cơ hội mới ở chân trời khác?

Trong nhiều năm qua, du học luôn là một lựa chọn hấp dẫn cho những sinh viên muốn mở rộng tầm nhìn và trải nghiệm nền giáo dục tiên tiến. Tuy nhiên, xu hướng này đang có những thay đổi đáng kể. Điển hình là Canada, một trong những điểm đến du học phổ biến nhất, đã áp dụng hàng loạt chính sách thắt chặt nhập cư nhằm hạ tỷ lệ cư trú tạm thời. Hậu quả là, chỉ trong hai năm qua, lượng sinh viên quốc tế tại quốc gia này đã giảm hơn 273.000 người.

Sự thay đổi chính sách này cho thấy một thực tế rằng, cánh cửa du học không còn rộng mở và dễ dàng như trước. Các quốc gia phát triển đang có xu hướng ưu tiên lao động nội địa và kiểm soát chặt chẽ hơn dòng người nhập cư, bao gồm cả sinh viên quốc tế. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến cơ hội học tập mà còn cả triển vọng định cư sau tốt nghiệp của du học sinh.

Vậy, điều này có nghĩa là giấc mơ du học đã kết thúc? Không hẳn. Nó chỉ đòi hỏi sinh viên phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng hơn, chiến lược hơn. Thay vì chỉ tập trung vào các điểm đến truyền thống, Gen Z có thể mở rộng tầm nhìn sang các quốc gia khác có chính sách cởi mở hơn, hoặc tìm kiếm các chương trình liên kết quốc tế ngay tại Việt Nam. Quan trọng hơn, việc trang bị cho mình những kỹ năng mềm, khả năng thích nghi và một kế hoạch tài chính vững chắc sẽ là chìa khóa để vượt qua những rào cản mới.

Lựa chọn nào cho tương lai của thế hệ Z?

Nhìn chung, bức tranh giáo dục đại học năm 2026 và những năm tiếp theo đang đặt ra nhiều thách thức nhưng cũng mở ra không ít cơ hội. Đối với thế hệ Z, việc chủ động tìm hiểu thông tin, đưa ra những lựa chọn chiến lược và có sự chuẩn bị toàn diện là vô cùng quan trọng:

• Chuẩn bị toàn diện: Không chỉ tập trung vào một phương thức xét tuyển, hãy củng cố kiến thức nền tảng, rèn luyện kỹ năng tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề. Một hồ sơ học tập và kinh nghiệm ngoại khóa đa dạng sẽ luôn là điểm cộng.
• Kế hoạch tài chính rõ ràng: Đánh giá kỹ lưỡng chi phí học tập và sinh hoạt, lập kế hoạch tài chính từ sớm. Đừng ngần ngại tìm kiếm học bổng, các chương trình hỗ trợ tài chính hoặc cân nhắc việc làm thêm hợp lý để giảm bớt gánh nặng.
• Mở rộng tầm nhìn: Khám phá các lựa chọn du học đa dạng hơn, không chỉ giới hạn ở các quốc gia truyền thống. Đồng thời, cân nhắc các chương trình đào tạo chất lượng cao trong nước, các trường đại học có liên kết quốc tế hoặc các ngành nghề mới nổi.
• Phát triển kỹ năng thích nghi: Thế giới thay đổi không ngừng, khả năng học hỏi liên tục, thích nghi với môi trường mới và phát triển kỹ năng mềm sẽ là hành trang quý giá nhất.

Con đường vào đại học của Gen Z Việt Nam không còn là một lối đi thẳng tắp mà là một hành trình gập ghềnh, đòi hỏi sự linh hoạt và thông minh trong từng quyết định. Nhưng chính trong những thách thức đó, những thế hệ trẻ đầy năng động và bản lĩnh sẽ tìm thấy cơ hội để khẳng định giá trị bản thân và kiến tạo tương lai.