Biến thiên enthalpy là trước trừ sau hay sau trừ trước? Mình đang rối tung cả lên

Mình đang bị kẹt ngay từ định nghĩa cơ bản nhất

Mới khai giảng xong, lớp 10 bắt đầu học Hoá thì ngay tuần đầu thầy đã dạy về năng lượng phản ứng hoá học và biến thiên enthalpy. Mình đọc sách giáo khoa, đọc vở ghi, rồi xem thêm mấy clip trên mạng mà vẫn cứ lẫn lộn một chỗ cơ bản nhất: biến thiên enthalpy là trước trừ sau hay sau trừ trước?

Cụ thể hơn, mình không biết khi tính ΔH của một phản ứng thì mình phải lấy enthalpy của sản phẩm trừ đi enthalpy của chất đầu, hay ngược lại — lấy chất đầu trừ đi sản phẩm. Nghe có vẻ đơn giản nhưng mình bị nhầm liên tục vì có lúc thầy viết một kiểu, sách lại ghi theo cách ký hiệu khác, rồi mấy tài liệu tham khảo lại dùng công thức hơi khác nhau khiến mình không biết đâu là đúng nữa.

Ví dụ bài tập mình đang làm mà bí

Đây là dạng bài thầy cho trên lớp hôm qua:

Cho phản ứng: C(s) + O₂(g) → CO₂(g). Biết năng lượng liên kết (hay enthalpy tạo thành chuẩn) của các chất đã cho. Tính ΔH của phản ứng này.

Mình thử hai cách và ra hai kết quả khác dấu nhau:

• Cách 1: ΔH = ΣH(sản phẩm) − ΣH(chất đầu) → ra số âm, ví dụ −393 kJ/mol
• Cách 2: ΔH = ΣH(chất đầu) − ΣH(sản phẩm) → ra số dương, +393 kJ/mol

Kết quả khác dấu thì ý nghĩa vật lý hoàn toàn ngược nhau: một cái nói phản ứng toả nhiệt, một cái lại nói thu nhiệt. Mình biết đốt than trong không khí thì toả nhiệt chứ không thu nhiệt, nên về mặt thực tế mình đoán cách 1 đúng — nhưng mình không hiểu tại sao lại phải lấy sản phẩm trừ chất đầu chứ không phải ngược lại.

Mình đã thử tìm hiểu nhưng vẫn còn chỗ chưa rõ

Mình có đọc lại phần định nghĩa trong sách: ΔH = H(sản phẩm) − H(chất đầu). Về công thức thì mình ghi nhớ được là sau trừ trước — tức là sản phẩm (sau phản ứng) trừ đi chất đầu (trước phản ứng). Nhưng khó khăn mình gặp là khi bài chuyển sang tính theo năng lượng liên kết, công thức lại bị đảo:

• Khi tính theo enthalpy tạo thành chuẩn (ΔHf°): ΔH = ΣΔHf°(sản phẩm) − ΣΔHf°(chất đầu) → sản phẩm trừ chất đầu
• Khi tính theo năng lượng liên kết (Eb): ΔH = ΣEb(liên kết bị phá vỡ) − ΣEb(liên kết được tạo thành) → chất đầu trừ sản phẩm

Chỗ này mình rối nhất. Hai công thức nhìn trái ngược nhau hoàn toàn về thứ tự, nhưng nếu áp dụng đúng thì cả hai đều phải cho cùng một dấu của ΔH. Mình chưa hiểu tại sao năng lượng liên kết lại phải làm ngược — liệu có phải vì phá liên kết thì thu năng lượng còn tạo liên kết thì toả năng lượng không? Hay mình đang nhầm lẫn ở chỗ khác?

Mình cũng thử hỏi mấy bạn cùng lớp, có bạn giải thích là «phá vỡ liên kết cần hấp thụ năng lượng nên cộng vào, tạo liên kết thì giải phóng năng lượng nên trừ đi» nhưng mình nghe xong vẫn chưa hình dung ra tại sao điều đó lại dẫn đến việc đảo thứ tự so với công thức enthalpy tạo thành. Hai cái này kết nối với nhau như thế nào thì mình chịu.

Với lại mình muốn hỏi thêm: khi đề bài không nói rõ là dùng enthalpy tạo thành hay năng lượng liên kết mà chỉ cho số liệu, thì mình căn cứ vào đâu để biết nên dùng công thức nào? Hay là cứ nhìn vào dữ kiện đề cho là biết ngay?

Cả lớp mình nhiều bạn cũng đang bị mắc ở chỗ này, vì thầy dạy khá nhanh để kịp chương trình. Nếu ai đã học qua phần này rồi hoặc đang học cùng mà hiểu rõ hơn mình thì giải thích giúp mình với — đặc biệt là phần biến thiên enthalpy là trước trừ sau hay sau trừ trước trong từng trường hợp cụ thể. Giải thích được bằng lý do vật lý thì càng tốt, mình học kiểu hiểu bản chất sẽ nhớ lâu hơn là chỉ học thuộc công thức.