Bài tập biến thiên enthalpy trong các phản ứng hóa học — mình đang ôn nhưng cứ loạn hết cả lên, ai giúp với!

Vừa xong kỳ thi tốt nghiệp xong, mình đang tranh thủ hè này ôn lại mấy phần Hóa 12 mà hồi thi cảm giác chưa chắc lắm. Một trong số đó là phần bài tập biến thiên enthalpy trong các phản ứng hóa học — phần này mình học trên lớp thì hiểu lý thuyết tương đối, nhưng cứ đụng vào bài tập là rối. Đặc biệt mấy dạng tính ΔH theo định luật Hess hay từ năng lượng liên kết, mình hay bị nhầm dấu hoặc không biết chọn chiều phản ứng nào.

Mình viết bài này vừa để hỏi cộng đồng, vừa tổng hợp lại những gì mình đang ôn để mọi người cùng thảo luận, có gì sai thì chỉnh giúp mình với nhé.

Những dạng bài tập mình đang gặp khó

Về lý thuyết cơ bản thì mình hiểu được: biến thiên enthalpy (ΔH) là nhiệt lượng tỏa ra hay thu vào trong một phản ứng hóa học ở điều kiện áp suất không đổi. Phản ứng tỏa nhiệt thì ΔH âm, thu nhiệt thì ΔH dương. Nghe đơn giản vậy thôi nhưng khi làm bài tập cụ thể lại khác hẳn.

Mình đang gặp khó ở mấy dạng sau:

• Tính ΔH phản ứng từ enthalpy tạo thành chuẩn: Công thức thì thuộc rồi — ΔH°phản ứng = ΣΔH°tt(sản phẩm) − ΣΔH°tt(chất đầu) — nhưng khi đề cho bảng số liệu lộn xộn, mình hay bị lẫn giữa chất đầu và sản phẩm, nhất là khi hệ số cân bằng khác 1.
• Dùng định luật Hess: Đây là dạng mình sợ nhất. Đề cho 3-4 phương trình nhiệt hóa học rời rạc, yêu cầu cộng/trừ/nhân để ra phương trình cần tính. Mình hay bị lộn khi phải đảo chiều phản ứng (đổi dấu ΔH) hoặc nhân hệ số.
• Tính ΔH từ năng lượng liên kết: Công thức là ΔH = ΣE(liên kết bị phá vỡ) − ΣE(liên kết được hình thành). Dạng này mình hay quên mất là phải đếm đủ số liên kết theo hệ số phân tử, không phải chỉ tính cho 1 phân tử rồi nhân sau.
• Bài toán ngược: Cho ΔH rồi tính năng lượng liên kết hoặc enthalpy tạo thành của một chất chưa biết — dạng này mình chưa làm quen nhiều.

Một ví dụ mình đang loay hoay

Lấy ví dụ cụ thể cho dễ hỏi: Đề cho phản ứng đốt cháy CH₄:

CH₄(g) + 2O₂(g) → CO₂(g) + 2H₂O(l) ΔH = ?

Nếu dùng enthalpy tạo thành chuẩn thì mình cần tra ΔH°tt của CO₂(g), H₂O(l), CH₄(g) — còn O₂ thì bằng 0 vì là đơn chất bền. Bước này mình làm được. Nhưng khi đề bài tập bài tập biến thiên enthalpy trong các phản ứng hóa học cho theo kiểu Hess, ví dụ:

• C(s) + O₂(g) → CO₂(g), ΔH₁
• H₂(g) + ½O₂(g) → H₂O(l), ΔH₂
• C(s) + 2H₂(g) → CH₄(g), ΔH₃

Rồi yêu cầu tính ΔH phản ứng đốt cháy CH₄ từ 3 phương trình trên — mình cứ hay bị nhầm bước đảo phương trình thứ 3 (vì CH₄ phải ở phía chất đầu). Cụ thể là: đảo pt 3 thì ΔH đổi dấu thành −ΔH₃, rồi cộng pt 1 và 2×pt 2. Lý thuyết thì hiểu, làm thật thì hay sai dấu hoặc quên nhân hệ số cho ΔH₂.

Mình đang muốn hỏi cộng đồng mấy điều này

Mình học theo sách giáo khoa Hóa 12 mới (bộ Kết nối tri thức) nhưng bài tập trong sách theo mình thấy còn khá ít, chủ yếu ở mức cơ bản. Mình muốn tìm thêm bài tập nâng cao hơn để luyện, đặc biệt là dạng Hess nhiều bước và dạng kết hợp cả hai phương pháp.

Mấy câu mình muốn hỏi mọi người:

1. Có bộ bài tập biến thiên enthalpy trong các phản ứng hóa học nào có lời giải chi tiết từng bước không? Mình cần kiểu giải thích tại sao đảo chiều, tại sao nhân hệ số — chứ không phải chỉ ghi kết quả.
2. Khi dùng định luật Hess, có mẹo nào để xác định nhanh phương trình nào cần đảo chiều, phương trình nào cần nhân hệ số không? Mình đang làm theo kiểu thử sai, rất mất thời gian.
3. Dạng tính từ năng lượng liên kết có hay xuất hiện trong đề thi đại học không? Mình thấy đề các năm trước (tham khảo thôi) hình như ít gặp dạng này hơn so với dạng Hess và enthalpy tạo thành.
4. Có ai học Hóa 12 theo chương trình mới thấy phần enthalpy khác nhiều so với chương trình cũ không? Mình có người anh học chương trình cũ bảo ngày xưa không học nhiều phần này.

Mình đang cố gắng tận dụng hè để củng cố lại phần này trước khi lên lớp 12 chính thức ôn thi đại học. Nếu ai có tài liệu, link bài giải, hay muốn thảo luận bài tập cụ thể thì comment xuống dưới nhé, mình cảm ơn trước!