Tuyển sinh 2026: Từ Đánh giá Năng lực Toàn diện đến Thách thức 'Sàn' Học bạ và Khát vọng Hội nhập Quốc tế

Bức tranh giáo dục đại học Việt Nam đang trải qua những đổi thay sâu rộng, đặc biệt là trong bối cảnh tuyển sinh năm 2026 đang dần định hình. Từ những yêu cầu mới trong cấu trúc đề thi, những tranh luận về phương thức xét tuyển, đến những thành tựu rực rỡ của thế hệ trẻ, tất cả đều phản ánh một nền giáo dục năng động, không ngừng tìm kiếm con đường tối ưu để phát hiện và bồi dưỡng nhân tài.

Đánh giá Năng lực: Không còn là cuộc đua 'học tủ' lớp 12

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý nhất trong định hướng tuyển sinh sắp tới là sự thay đổi trong cấu trúc đề thi đánh giá năng lực (ĐGNL) của các đại học lớn. Đơn cử, đề thi ĐGNL của Đại học Quốc gia Hà Nội cho năm 2026 được công bố sẽ bao phủ kiến thức toàn bộ chương trình THPT, với khoảng 40% nội dung thuộc về lớp 10 và 11, còn lại là lớp 12. Điều này cho thấy một sự chuyển dịch rõ rệt từ việc chỉ tập trung vào kiến thức cuối cấp sang yêu cầu một nền tảng kiến thức vững chắc, xuyên suốt ba năm học.

Với góc nhìn của một nhà báo giáo dục, tôi nhận thấy đây là một bước đi tích cực, khuyến khích học sinh học tập toàn diện, tránh tình trạng 'học tủ', 'học lệch' chỉ để đối phó với kỳ thi cuối cấp. Nó buộc học sinh phải xây dựng tư duy liên kết, tổng hợp kiến thức thay vì chỉ ghi nhớ rời rạc. Áp lực thi cử có thể vẫn còn đó, nhưng thay vì dồn nén vào một giai đoạn ngắn, nó được phân bổ đều hơn, thúc đẩy quá trình học tập bền vững hơn. Đây cũng là cơ hội để các trường THPT rà soát và điều chỉnh phương pháp giảng dạy, đảm bảo học sinh được trang bị đầy đủ kiến thức nền tảng.

Thách thức từ 'Sàn' Học bạ: Lợi hay hại cho thí sinh và các trường?

Trong khi phương thức ĐGNL đang hướng tới sự toàn diện, thì một phương thức tuyển sinh khác – xét tuyển học bạ – lại đang đối mặt với những tranh cãi không nhỏ. Đề xuất áp dụng mức sàn 16 điểm thi tốt nghiệp THPT đối với thí sinh xét tuyển bằng học bạ đã gây ra nhiều lo ngại từ các chuyên gia giáo dục. Nhiều ý kiến cho rằng, việc này có thể 'rất nguy hiểm', không chỉ gây rắc rối trong quá trình tuyển sinh mà còn hạn chế tổ hợp xét tuyển của thí sinh, và đặc biệt là làm giảm nguồn tuyển của các trường đại học.

Phân tích sâu hơn, việc đặt ra một ngưỡng điểm thi tốt nghiệp cho phương thức xét học bạ có vẻ như đang đi ngược lại tinh thần đa dạng hóa các hình thức tuyển sinh. Mục đích của xét học bạ là đánh giá quá trình học tập của học sinh, phản ánh sự nỗ lực và thành tích xuyên suốt nhiều năm. Nếu quá phụ thuộc vào điểm thi tốt nghiệp, liệu có phải chúng ta đang vô hình trung giảm đi giá trị của quá trình học tập dài hạn, và đặt nặng hơn vào áp lực của một kỳ thi duy nhất? Điều này cần được xem xét kỹ lưỡng để đảm bảo quyền lợi cho thí sinh và sự linh hoạt trong tuyển sinh của các trường.

Hội nhập Quốc tế trong Tuyển sinh: Mở rộng cánh cửa cho tài năng

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc các trường đại học Việt Nam tích cực hội nhập quốc tế trong tuyển sinh là một tín hiệu đáng mừng. Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH) là một ví dụ điển hình khi lần đầu tiên áp dụng xét tuyển bằng chứng chỉ quốc tế SAT, ACT kết hợp phỏng vấn cho năm 2026. Đây là một bước tiến quan trọng, không chỉ giúp các trường tiếp cận với những học sinh có năng lực quốc tế mà còn khuyến khích học sinh Việt Nam trang bị thêm các chứng chỉ chuẩn quốc tế, nâng cao khả năng cạnh tranh trên trường quốc tế.

Phương thức này không chỉ đánh giá kiến thức mà còn chú trọng đến kỹ năng tư duy phản biện, giải quyết vấn đề và khả năng giao tiếp tiếng Anh – những yếu tố then chốt cho một công dân toàn cầu. Đây là định hướng đúng đắn, góp phần tạo ra một thế hệ sinh viên không chỉ giỏi chuyên môn mà còn tự tin hội nhập và đóng góp vào sự phát triển chung của thế giới.

Phát hiện và Bồi dưỡng Nhân tài: Nền tảng cho những Thành tựu Vang dội

Song hành với những đổi mới trong tuyển sinh, việc phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi vẫn luôn là ưu tiên hàng đầu. Các kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh, như đề thi Toán lớp 9 tỉnh Hưng Yên với 7 câu hỏi trong 150 phút, luôn là sân chơi để các em thể hiện năng lực vượt trội, niềm đam mê với môn học. Những kỳ thi này không chỉ là thước đo mà còn là động lực để các em không ngừng học hỏi, khám phá và phát triển tiềm năng của mình từ sớm.

Chính từ những nền tảng giáo dục chất lượng và sự khuyến khích tài năng, chúng ta đã chứng kiến những câu chuyện truyền cảm hứng. Một kỹ sư Việt 25 tuổi, Phan Nguyễn Hoàng Long, đã trở thành đồng tác giả chính công bố nghiên cứu về 'bài thi hóc búa nhất thế giới' cho AI trên tạp chí Nature danh giá. Đây không chỉ là niềm tự hào của cá nhân, gia đình, mà còn là minh chứng hùng hồn cho năng lực trí tuệ của người Việt, cho thấy hệ thống giáo dục của chúng ta đang dần sản sinh ra những nhân tố có thể vươn tầm thế giới.

Lời kết

Nhìn chung, năm 2026 sẽ là một năm đầy hứa hẹn và cũng không ít thử thách đối với giáo dục Việt Nam. Từ việc mở rộng phạm vi kiến thức trong ĐGNL, những tranh luận về 'sàn' học bạ, đến xu hướng hội nhập quốc tế trong tuyển sinh và những thành tựu khoa học đáng nể, tất cả đều đang định hình một tương lai nơi việc học không chỉ dừng lại ở trang sách mà còn là hành trình khám phá, sáng tạo và vươn tầm. Điều quan trọng là chúng ta cần tiếp tục đối thoại, lắng nghe và điều chỉnh chính sách để đảm bảo rằng mọi thay đổi đều hướng tới mục tiêu cuối cùng: tạo ra một thế hệ công dân Việt Nam không chỉ có tri thức vững vàng mà còn có khả năng thích ứng, đổi mới và đóng góp vào sự phát triển của đất nước và thế giới.