Bức tranh giáo dục Việt Nam những ngày cuối năm thường rộn ràng với các kỳ thi, lễ bế giảng và kế hoạch cho năm học mới. Tuy nhiên, khi nhìn sâu vào các sự kiện diễn ra gần đây, chúng ta có thể nhận thấy một thực trạng đa chiều: giáo dục đang đứng trước những thách thức cũ kỹ tưởng chừng đã được giải quyết, nhưng đồng thời cũng đang mạnh mẽ vươn mình đón lấy những cơ hội mới mẻ, mang tính đột phá cho tương lai.

Thách thức dai dẳng: Hạ tầng và Nguồn nhân lực

Không thể phủ nhận rằng vấn đề cơ sở vật chất luôn là một trong những gánh nặng lớn nhất của ngành giáo dục. Câu chuyện về một ngôi trường trung học cơ sở trị giá hàng trăm tỷ đồng tại TP. Hồ Chí Minh, khởi công từ năm 2018 nhưng đến nay vẫn dở dang, bỏ hoang giữa lòng đô thị sầm uất, là một minh chứng đau lòng. Trong khi hàng nghìn học sinh chen chúc trong những phòng học chật chội, xuống cấp, thậm chí phải học ca ba, thì một công trình đồ sộ lại nằm phơi sương nắng, trở thành biểu tượng của sự lãng phí và trì trệ. Sự đối lập này không chỉ gây bức xúc trong dư luận mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dạy và học, đến môi trường phát triển toàn diện của thế hệ tương lai.

Cùng với vấn đề hạ tầng, câu chuyện về nguồn nhân lực trong trường học cũng đang đối mặt với những biến động đáng lo ngại. Việc nhiều nhân viên trường học, những người đã cống hiến nhiều năm qua các hợp đồng lao động, bỗng nhiên đứng trước nguy cơ mất việc do vướng mắc về kinh phí sau khi thay đổi cơ chế quản lý, là một hồi chuông cảnh tỉnh. Đây không chỉ là vấn đề của vài cá nhân mà là một lỗ hổng trong chính sách, cơ chế quản lý, khiến những người lao động tận tâm bị thiệt thòi và gây ảnh hưởng đến sự ổn định trong hoạt động của nhà trường. Một nền giáo dục vững mạnh cần có đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên ổn định, được đảm bảo quyền lợi và có động lực cống hiến.

Làn gió đổi mới: Hướng nghiệp và Hợp tác doanh nghiệp

Tuy nhiên, bên cạnh những mảng màu xám, bức tranh giáo dục Việt Nam cũng đang được tô điểm bằng những gam màu tươi sáng của sự đổi mới và thích ứng. Nổi bật là xu hướng hợp tác chặt chẽ giữa các cơ sở giáo dục và doanh nghiệp, nhằm thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng trực tiếp nhu cầu thị trường.

• Đào tạo Kỹ sư Ô tô Điện thế hệ mới: Việc một tập đoàn sản xuất ô tô lớn của Việt Nam bắt tay với gần 30 trường đại học, cao đẳng chuyên ngành kỹ thuật để chuẩn hóa chương trình, giáo trình đào tạo kỹ sư ô tô điện là một bước đi chiến lược. Điều này không chỉ giúp sinh viên được tiếp cận với công nghệ tiên tiến, kỹ năng thực tế mà còn đảm bảo đầu ra, tạo cơ hội việc làm hấp dẫn trong một ngành công nghiệp đang phát triển mạnh mẽ. Đây là một mô hình đào tạo theo đặt hàng hiệu quả, giúp các trường cập nhật kiến thức, trang thiết bị, đồng thời doanh nghiệp có nguồn nhân lực chất lượng cao, sẵn sàng làm việc.
• Nâng tầm du lịch địa phương: Không chỉ dừng lại ở các ngành công nghiệp mũi nhọn, sự hợp tác còn lan tỏa đến các lĩnh vực tiềm năng khác. Việc một học viện nông nghiệp hàng đầu quốc gia triển khai chuỗi tập huấn bồi dưỡng nghiệp vụ du lịch cho nhân lực tại một tỉnh miền núi phía Bắc cho thấy tầm nhìn chiến lược về phát triển kinh tế địa phương. Đây là sự đầu tư vào nguồn nhân lực bản địa, giúp khai thác tối đa tiềm năng du lịch, tạo sinh kế bền vững và góp phần vào sự phát triển chung của cộng đồng. Nó cũng khẳng định vai trò của các cơ sở giáo dục trong việc không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn là động lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội vùng miền.

Những ví dụ này cho thấy giáo dục không còn là một hệ thống khép kín mà đang chủ động mở cửa, kết nối với xã hội, với thị trường lao động để tạo ra giá trị thiết thực. Việc điều chỉnh lịch thi lớp 10 tại TP. Hồ Chí Minh, dù chỉ là một thay đổi nhỏ về thời gian, cũng có thể được xem là một biểu hiện của sự linh hoạt, thích ứng của hệ thống trước những yêu cầu và điều kiện thực tiễn, nhằm đảm bảo tốt nhất cho quá trình học tập và tuyển sinh của học sinh.

Gỡ nút thắt để mở rộng tương lai

Rõ ràng, giáo dục Việt Nam đang ở một thời điểm chuyển giao quan trọng. Để thực sự cất cánh, chúng ta cần đồng thời giải quyết những tồn đọng cũ và phát huy tối đa những tiềm năng mới. Thách thức lớn nhất không chỉ nằm ở việc xây dựng thêm trường học hay đào tạo thêm nhân lực, mà là ở việc xây dựng một hệ thống đồng bộ, linh hoạt và hiệu quả.

Điều này đòi hỏi:

• Đầu tư công hiệu quả: Cần có sự minh bạch, trách nhiệm cao hơn trong việc triển khai các dự án xây dựng trường học, đảm bảo nguồn lực được sử dụng đúng mục đích và mang lại hiệu quả cao nhất.
• Chính sách nhân sự ổn định: Xây dựng các cơ chế, chính sách rõ ràng, công bằng để đảm bảo quyền lợi cho đội ngũ nhân viên trường học, tạo môi trường làm việc ổn định và khuyến khích sự cống hiến lâu dài.
• Đẩy mạnh hợp tác đa phương: Tiếp tục khuyến khích và tạo điều kiện cho sự hợp tác giữa nhà trường – doanh nghiệp – địa phương, đặc biệt trong các lĩnh vực đào tạo nghề, hướng nghiệp và phát triển kỹ năng phù hợp với xu thế cách mạng công nghiệp 4.0.
• Linh hoạt trong quản lý: Hệ thống giáo dục cần tiếp tục thể hiện sự linh hoạt, chủ động trong việc điều chỉnh các kế hoạch, quy trình để phù hợp với bối cảnh thực tiễn, từ đó giảm thiểu áp lực và tối ưu hóa hiệu quả.

Tương lai của giáo dục Việt Nam sẽ phụ thuộc vào cách chúng ta nhìn nhận, đối mặt và giải quyết những vấn đề này. Chỉ khi gỡ được những nút thắt về hạ tầng và cơ chế, đồng thời mạnh dạn đón đầu những làn sóng đổi mới về đào tạo và hợp tác, chúng ta mới có thể xây dựng một nền giáo dục thực sự vững mạnh, đáp ứng được kỳ vọng của xã hội và tạo ra thế hệ công dân toàn cầu.