Bức tranh giáo dục Việt Nam những ngày gần đây tiếp tục phác họa những nét chấm phá đa chiều, từ định hướng trọng tâm môn học trong các kỳ thi quan trọng đến những vấn đề nóng bỏng về công bằng, minh bạch và đạo đức học đường. Những câu chuyện được ghi nhận không chỉ phản ánh xu thế phát triển mà còn đặt ra nhiều câu hỏi lớn về nền tảng và tương lai của hệ thống giáo dục nước nhà.

Toán và Tiếng Anh: Vị thế mới trong hành trình học vấn

Không khó để nhận thấy, Toán học và Tiếng Anh đang ngày càng khẳng định vị thế chủ chốt trong các cấp học và kỳ thi tại Việt Nam. Sự dịch chuyển này không chỉ là một xu hướng nhất thời mà dường như là một định hướng chiến lược, nhằm trang bị cho thế hệ trẻ những năng lực cốt lõi để hội nhập và phát triển.

Toán học: Nền tảng tư duy logic và phân tích

Trong bối cảnh tuyển sinh đại học, một số trường đã bắt đầu nhấn mạnh vai trò của môn Toán một cách rõ rệt. Đơn cử, một đại học khối ngành kinh tế lớn tại TP.HCM dự kiến sẽ áp dụng việc nhân đôi điểm môn Toán cho tất cả các tổ hợp xét tuyển từ năm 2026. Điều này cho thấy sự đánh giá cao về khả năng tư duy logic, phân tích và giải quyết vấn đề mà môn Toán mang lại – những kỹ năng thiết yếu cho các ngành nghề đòi hỏi sự chính xác và chiến lược.

Ở cấp phổ thông, sân chơi học sinh giỏi môn Toán vẫn luôn được duy trì và phát triển. Các kỳ thi học sinh giỏi, như đề thi dành cho học sinh lớp 9 tại một tỉnh phía Bắc, với cấu trúc đa dạng và độ khó cao, tiếp tục là thước đo và động lực để học sinh trau dồi sâu sắc năng lực Toán học. Điều này không chỉ nuôi dưỡng những tài năng Toán học trẻ mà còn lan tỏa tinh thần học tập nghiêm túc, khuyến khích sự tìm tòi, khám phá trong lĩnh vực khoa học cơ bản.

Tiếng Anh: Cánh cửa mở ra thế giới

Bên cạnh Toán học, Tiếng Anh cũng tiếp tục giữ vững vai trò là một môn học trọng điểm. Việc một thành phố lớn như Hà Nội công bố sớm Tiếng Anh là môn thứ ba trong kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 năm 2026 đã khẳng định tầm quan trọng không thể phủ nhận của ngoại ngữ này. Quyết định này không chỉ giúp học sinh và phụ huynh có sự chuẩn bị tốt hơn mà còn là lời nhắc nhở về yêu cầu ngày càng cao về khả năng giao tiếp và hội nhập quốc tế.

Trong một thế giới phẳng, Tiếng Anh không chỉ là một môn học mà còn là một công cụ thiết yếu, mở ra cánh cửa tri thức, cơ hội việc làm và giao lưu văn hóa. Việc đầu tư vào Tiếng Anh từ sớm, từ cấp tiểu học đến trung học phổ thông, là một bước đi đúng đắn để trang bị cho học sinh khả năng cạnh tranh toàn cầu.

Công bằng và minh bạch: Những vết rạn nứt cần hàn gắn

Trong bối cảnh giáo dục đang nỗ lực đổi mới, những vấn đề về công bằng và minh bạch vẫn là những thách thức nhức nhối, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt từ các bên liên quan.

Tranh cãi “cướp slot” môn học: Khi công nghệ làm mờ ranh giới đạo đức

Câu chuyện sinh viên sử dụng công cụ tự động (tool) để “cướp slot” đăng ký học phần tại một trường đại học công nghệ thông tin đã gây ra làn sóng tranh cãi dữ dội. Một mặt, nó phản ánh sự nhanh nhạy, khả năng ứng dụng công nghệ của một bộ phận sinh viên. Mặt khác, nó đặt ra vấn đề nghiêm trọng về công bằng và đạo đức trong môi trường học đường.

• Thiếu công bằng: Những sinh viên không có điều kiện hoặc không muốn sử dụng tool sẽ bị thiệt thòi, không thể đăng ký được môn học mong muốn, ảnh hưởng đến lộ trình học tập.
• Thách thức quản lý: Các trường học cần phải nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin, đồng thời thiết lập các quy định rõ ràng và chế tài xử lý nghiêm khắc đối với hành vi lợi dụng công nghệ để trục lợi, gây mất công bằng.
• Bài học đạo đức: Đây là cơ hội để giáo dục sinh viên về trách nhiệm, sự trung thực và tinh thần thượng tôn pháp luật trong kỷ nguyên số.

Giáo viên tự ý sửa bài thi: Vết sẹo trong lòng tin

Nghiêm trọng hơn, vụ việc một giáo viên tiểu học tự ý thêm thắt vào bài làm của học sinh, dẫn đến việc phải chấm lại toàn bộ bài thi Tiếng Anh của cả khối, là một hồi chuông cảnh tỉnh về đạo đức nghề nghiệp. Hành vi này không chỉ vi phạm nghiêm trọng quy chế thi cử, làm mất đi sự công bằng trong đánh giá mà còn gây tổn hại sâu sắc đến lòng tin của học sinh, phụ huynh và cộng đồng vào đội ngũ nhà giáo.

• Ảnh hưởng đến lòng tin: Sự việc này làm xói mòn niềm tin vào tính khách quan, minh bạch của quá trình đánh giá, khiến phụ huynh lo ngại về chất lượng giáo dục.
• Đạo đức nhà giáo: Nó đặt ra câu hỏi về phẩm chất đạo đức, tinh thần trách nhiệm của một bộ phận giáo viên, và vai trò của công tác giám sát, kiểm tra trong các nhà trường.
• Hậu quả giáo dục: Học sinh có thể mất đi động lực học tập khi kết quả không phản ánh đúng năng lực của mình, hoặc hình thành những suy nghĩ sai lệch về sự trung thực.

Hướng tới một nền giáo dục toàn diện và bền vững

Những diễn biến trên cho thấy giáo dục Việt Nam đang đứng trước nhiều ngã rẽ quan trọng. Việc tăng cường trọng tâm vào Toán và Tiếng Anh là cần thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh, nhưng song hành với đó là những thách thức không nhỏ trong việc duy trì công bằng, minh bạch và củng cố nền tảng đạo đức.

Để xây dựng một nền giáo dục toàn diện và bền vững, chúng ta cần:

• Định hướng rõ ràng: Tiếp tục đầu tư vào các môn học nền tảng, đồng thời cân bằng với các kỹ năng mềm và giáo dục giá trị sống.
• Tăng cường minh bạch: Xây dựng các quy trình, quy định rõ ràng, công khai và áp dụng công nghệ để đảm bảo sự công bằng trong mọi hoạt động giáo dục, từ tuyển sinh, đăng ký học phần đến đánh giá học sinh.
• Nâng cao đạo đức nghề nghiệp: Cần có cơ chế kiểm soát chặt chẽ, chế tài nghiêm minh đối với các hành vi vi phạm đạo đức, đồng thời chú trọng bồi dưỡng phẩm chất, tinh thần trách nhiệm cho đội ngũ nhà giáo.
• Giáo dục liêm chính số: Dạy học sinh, sinh viên không chỉ cách sử dụng công nghệ mà còn cách sử dụng nó một cách có trách nhiệm, trung thực và đạo đức.

Chỉ khi giải quyết được những vấn đề cốt lõi này, giáo dục Việt Nam mới có thể thực sự phát triển bền vững, tạo ra những thế hệ công dân không chỉ giỏi về chuyên môn mà còn vững vàng về phẩm chất và đạo đức.