Giáo dục Việt Nam: Giữa Ngưỡng Cửa Chính Sách và Khát Vọng Vươn Tầm Toàn Cầu

Mỗi mùa tuyển sinh đến, hệ thống giáo dục Việt Nam lại sôi động với những cuộc tranh luận, những chính sách mới và cả những câu chuyện truyền cảm hứng. Năm nay cũng không ngoại lệ, khi chúng ta chứng kiến sự giao thoa giữa những điều chỉnh mang tính chất định hướng, những thành tựu vươn tầm quốc tế và cả những lời nhắc nhở về tầm quan trọng của tri thức toàn diện. Tất cả đều góp phần định hình bức tranh giáo dục đa sắc màu của đất nước.

1. Tuyển sinh đại học: Cân bằng giữa chất lượng và cơ hội

Một trong những chủ đề nóng nhất thời gian gần đây là đề xuất về việc áp dụng ngưỡng điểm sàn 16/30 điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông đối với phương thức xét tuyển bằng học bạ. Ngay lập tức, đề xuất này đã vấp phải nhiều ý kiến trái chiều từ các chuyên gia giáo dục.

• Mặt hạn chế tiềm tàng: Các nhà phân tích lo ngại rằng quy định này có thể gây ra nhiều rắc rối không đáng có. Thứ nhất, nó có thể hạn chế đáng kể các tổ hợp môn xét tuyển của thí sinh, đặc biệt là những em có thế mạnh ở các môn không phải là môn thi tốt nghiệp. Thứ hai, việc này có nguy cơ làm giảm nguồn tuyển sinh cho các trường đại học, đặc biệt là các trường ở khu vực ngoài trung tâm hoặc các ngành đặc thù. Việc đánh đồng điểm thi tốt nghiệp với kết quả học bạ có thể bỏ qua những nỗ lực học tập bền bỉ và toàn diện của học sinh trong suốt 3 năm phổ thông, vốn được phản ánh qua học bạ.
• Mục tiêu và thách thức: Dù mục tiêu của việc áp sàn có thể là nhằm nâng cao chất lượng đầu vào, nhưng cách thức thực hiện cần được cân nhắc kỹ lưỡng để không vô tình tạo ra rào cản cho những tài năng tiềm ẩn. Một chính sách tuyển sinh hiệu quả cần phải linh hoạt, đa dạng, vừa đảm bảo chất lượng, vừa mở rộng cơ hội cho thí sinh từ nhiều nền tảng khác nhau.

Trong bối cảnh đó, thông tin về phương án tuyển sinh năm 2026 của một số trường đại học, ví dụ như Học viện Quân y, lại cho thấy một cách tiếp cận đa dạng hơn. Với việc tuyển sinh cả hệ dân sự bên cạnh hệ quân sự, cùng với các tổ hợp xét tuyển linh hoạt (A00, B00 và D07), Học viện Quân y đang mở rộng cánh cửa cho nhiều đối tượng thí sinh khác nhau. Điều này cho thấy sự cần thiết của các phương thức tuyển sinh đa dạng, không chỉ dựa vào một tiêu chí duy nhất, nhằm chọn lọc được những cá nhân phù hợp nhất với từng ngành học và môi trường đào tạo.

2. Tài năng Việt vươn tầm thế giới: Minh chứng cho tiềm năng giáo dục

Giữa những thảo luận về chính sách, câu chuyện về Phan Nguyễn Hoàng Long, một kỹ sư Việt Nam mới 25 tuổi đã trở thành đồng tác giả chính của một công trình nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature danh giá, thực sự là một nguồn cảm hứng mạnh mẽ. Nghiên cứu của Long và cộng sự về “bài thi hóc búa nhất thế giới” dành cho trí tuệ nhân tạo (AI) không chỉ khẳng định vị thế của Việt Nam trong lĩnh vực khoa học công nghệ toàn cầu mà còn là minh chứng cho chất lượng đào tạo và tiềm năng của thế hệ trẻ Việt Nam.

Thành tựu này cho thấy rằng, dù còn nhiều thách thức, hệ thống giáo dục của chúng ta vẫn có khả năng nuôi dưỡng và phát triển những tài năng xuất chúng. Nó nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đầu tư vào giáo dục STEM (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học), khuyến khích tư duy phản biện, sáng tạo và nghiên cứu khoa học từ sớm. Những cá nhân như Long là bằng chứng sống cho thấy nếu được trang bị kiến thức nền tảng vững chắc và một môi trường khuyến khích khám phá, sinh viên Việt Nam hoàn toàn có thể tạo ra những đột phá mang tầm cỡ quốc tế.

3. Tri thức toàn diện: Beyond the textbook

Trong một thế giới ngày càng phức tạp, việc chỉ tập trung vào điểm số hay các môn học chuyên biệt có thể là chưa đủ. Một nền giáo dục thực sự chất lượng cần phải nuôi dưỡng sự tò mò, khám phá và một vốn tri thức tổng quát về thế giới xung quanh.

Hãy thử nhìn vào những câu hỏi kiến thức tưởng chừng đơn giản nhưng lại ẩn chứa nhiều điều ý nghĩa. Chẳng hạn, câu hỏi về loài sếu đầu đỏ – biểu tượng của một tỉnh ở Đồng bằng sông Cửu Long, một loài chim quý hiếm đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Việc biết về loài sếu này không chỉ là một thông tin địa lý hay sinh học, mà còn là sự nhận thức về đa dạng sinh học, về trách nhiệm bảo vệ môi trường và di sản thiên nhiên quốc gia. Đó là một phần của tri thức công dân toàn cầu mà mỗi học sinh cần được trang bị.

Tương tự, việc biết về sân vận động lớn nhất Đông Nam Á, với sức chứa gần 90.000 người, vượt xa cả những “thánh địa” bóng đá nổi tiếng thế giới, lại là một khía cạnh của kiến thức địa lý, văn hóa và thể thao khu vực. Nó mở rộng tầm nhìn của học sinh ra khỏi biên giới quốc gia, giúp các em hiểu hơn về các nước láng giềng và bối cảnh khu vực.

Những kiến thức tưởng chừng “ngoài lề” này lại đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành một cá nhân toàn diện, có khả năng kết nối thông tin, tư duy liên ngành và hiểu biết sâu sắc về thế giới. Một nền giáo dục chỉ chăm chăm vào việc “dạy để thi” có thể vô tình bỏ qua việc phát triển những năng lực cốt lõi này.

Lời kết

Giáo dục Việt Nam đang ở một giai đoạn chuyển mình quan trọng. Những chính sách tuyển sinh cần được xây dựng trên cơ sở khoa học, linh hoạt và công bằng, tạo điều kiện tối đa cho mọi thí sinh phát huy năng lực. Đồng thời, chúng ta cần tiếp tục khuyến khích và đầu tư vào nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo để nuôi dưỡng những tài năng vươn tầm thế giới. Quan trọng hơn cả, là không ngừng nhắc nhở bản thân về tầm quan trọng của một nền giáo dục toàn diện, nơi tri thức không chỉ gói gọn trong sách vở mà còn là sự hiểu biết về thế giới, về văn hóa, về môi trường và về chính trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với cộng đồng. Chỉ khi đó, chúng ta mới có thể xây dựng một thế hệ công dân vừa có năng lực chuyên môn, vừa có trái tim và khối óc rộng mở để cống hiến cho sự phát triển bền vững của đất nước.