Giữa lòng một đô thị năng động như TP. Hồ Chí Minh, câu chuyện về ngôi trường trung học cơ sở trị giá 114 tỷ đồng, xây dở dang rồi bỏ hoang suốt 8 năm qua, như một nốt trầm lạc điệu. Công trình được khởi công từ năm 2018, hoàn thành phần thô rồi nằm im lìm, cỏ dại mọc um tùm. Trong khi đó, hàng loạt trường học lân cận vẫn đang chật vật xoay sở với thiếu thốn phòng học, cơ sở vật chất xuống cấp, giáo viên và học sinh phải chịu cảnh học ca, chen chúc.

Bức tranh tương phản ấy không chỉ là vấn đề của riêng một công trình, mà còn là biểu tượng cho những thách thức lớn mà hệ thống giáo dục Việt Nam đang phải đối mặt. Nó đặt ra câu hỏi nhức nhối: Làm thế nào để chúng ta có thể tự tin bước vào kỷ nguyên công nghệ số, đặc biệt là Trí tuệ nhân tạo (AI), khi những bài toán cơ bản nhất về hạ tầng và quản lý nguồn lực vẫn còn dang dở?

Làn sóng AI đổ bộ trường học: Bước đi tiên phong hay áp lực mới?

Trong khi nhiều ngôi trường vẫn còn loay hoay với thiếu thốn cơ bản, một làn sóng đổi mới mạnh mẽ đang âm thầm lan tỏa trong chương trình giảng dạy. Bộ Giáo dục và Đào tạo dự kiến sẽ thí điểm ba phương án dạy AI từ lớp 1 đến lớp 12 ngay từ tháng 2 tới. Đây là một động thái kịp thời và vô cùng cần thiết, khi thực tế cho thấy khoảng 87% học sinh đã có những hiểu biết nhất định về AI, nhưng lại thiếu hụt trầm trọng các kỹ năng thực hành và ứng dụng.

Việc đưa AI vào giảng dạy từ cấp tiểu học đến phổ thông là một tầm nhìn chiến lược, nhằm trang bị cho thế hệ trẻ những công cụ tư duy và kỹ năng cần thiết để làm chủ công nghệ, không chỉ là người tiêu dùng thụ động. Mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc nhận diện AI, mà còn là hiểu cách thức hoạt động, ứng dụng vào giải quyết vấn đề, và thậm chí là tạo ra các sản phẩm AI cơ bản.

Đồng bộ với định hướng này, các trường đại học cũng đang tích cực điều chỉnh để đón đầu. Đại học Công nghiệp Hà Nội, ví dụ, đã công bố sẽ mở thêm các ngành học mới về trí tuệ nhân tạo và vi mạch bán dẫn, đồng thời tăng cường các tổ hợp xét tuyển liên quan. Đây là tín hiệu cho thấy sự chuyển mình của giáo dục đại học, nhằm cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu phát triển của các ngành công nghiệp mũi nhọn.

Tại sao AI lại quan trọng đến vậy? Trong bối cảnh một số tỉnh phía Nam đang ghi nhận mức tăng trưởng kinh tế ấn tượng, bỏ xa cả những đầu tàu như TP. Hồ Chí Minh, nhu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ, là vô cùng cấp thiết. Việc đào tạo AI từ sớm chính là đặt nền móng cho một lực lượng lao động đủ sức cạnh tranh, đưa Việt Nam tiến xa hơn trên bản đồ kinh tế toàn cầu.

Bài toán hạ tầng và nguồn lực: Không thể bỏ quên

Sự hào hứng trước làn sóng AI là hoàn toàn chính đáng, nhưng chúng ta không thể lãng quên những vấn đề cốt lõi. Ngôi trường 114 tỷ đồng bỏ hoang chỉ là một ví dụ điển hình cho sự lãng phí nguồn lực và thiếu hiệu quả trong công tác quy hoạch, đầu tư xây dựng. Khi nguồn ngân sách dành cho giáo dục còn hạn chế, việc để một công trình lớn nằm đắp chiếu suốt gần một thập kỷ là một tổn thất không nhỏ, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của học sinh và sự phát triển của địa phương.

Để triển khai chương trình AI một cách hiệu quả, không chỉ cần giáo trình, mà còn cần:

• Cơ sở vật chất hiện đại: Phòng máy tính đủ tiêu chuẩn, đường truyền internet ổn định, thiết bị hỗ trợ học tập chuyên dụng.
• Đội ngũ giáo viên chất lượng cao: Được đào tạo bài bản về AI, có khả năng truyền đạt kiến thức mới một cách sinh động và thực tế.
• Môi trường học tập khuyến khích sáng tạo: Nơi học sinh có thể thử nghiệm, thất bại và học hỏi mà không bị gò bó.

Những điều này khó có thể đạt được khi nhiều trường vẫn còn thiếu phòng học, cơ sở vật chất xuống cấp, và giáo viên chưa được tiếp cận với các chương trình đào tạo nâng cao.

Vươn ra thế giới: Cơ hội nâng tầm tri thức

Bên cạnh nỗ lực tự thân, việc mở rộng cánh cửa hội nhập quốc tế cũng là một hướng đi quan trọng để nâng tầm giáo dục Việt Nam. Quốc hội Mỹ dự kiến sẽ chi gần 670 triệu USD cho các chương trình trao đổi giáo dục và văn hóa, trong đó có các học bổng danh giá như Fulbright và YSEALI. Đây là cơ hội vàng để sinh viên và các nhà lãnh đạo trẻ Việt Nam tiếp cận với nền giáo dục tiên tiến, học hỏi những kiến thức và công nghệ mới nhất, bao gồm cả AI, từ các cường quốc công nghệ.

Những học bổng này không chỉ mang lại tri thức mà còn là cầu nối văn hóa, giúp thế hệ trẻ Việt Nam phát triển tư duy toàn cầu, kỹ năng mềm và mạng lưới quan hệ quốc tế. Khi những tài năng này trở về nước, họ sẽ là nhân tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển của đất nước, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao.

Hướng tới một tương lai giáo dục đồng bộ

Nhìn vào bức tranh toàn cảnh, giáo dục Việt Nam đang đứng trước những cơ hội và thách thức đan xen. Làn sóng AI đang mở ra một kỷ nguyên mới với tiềm năng phát triển không giới hạn, nhưng đồng thời cũng phơi bày những lỗ hổng cố hữu về quản lý, đầu tư và cơ sở hạ tầng. Để thực sự tiến bước vững chắc, chúng ta cần một chiến lược giáo dục đồng bộ và quyết liệt:

• Ưu tiên giải quyết dứt điểm các vấn đề hạ tầng: Rà soát, đánh giá lại các dự án treo, lãng phí, và phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn để đảm bảo mọi học sinh đều được học tập trong môi trường an toàn, đủ tiện nghi.
• Đẩy mạnh đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên: Đầu tư vào các chương trình nâng cao năng lực cho giáo viên, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ mới như AI, để họ có thể tự tin dẫn dắt học sinh.
• Kết hợp hài hòa giữa đổi mới công nghệ và giáo dục nền tảng: AI là công cụ mạnh mẽ, nhưng không thể thay thế được vai trò của tư duy phản biện, kỹ năng giải quyết vấn đề và các giá trị đạo đức cơ bản mà giáo dục truyền thống mang lại.
• Tăng cường hợp tác quốc tế: Nắm bắt các cơ hội học bổng, trao đổi để nâng cao chất lượng đào tạo và hội nhập sâu rộng hơn với nền giáo dục toàn cầu.

Con đường phía trước không hề dễ dàng, nhưng với tầm nhìn chiến lược và những bước đi đúng đắn, giáo dục Việt Nam hoàn toàn có thể vượt qua những thách thức hiện tại, tận dụng tối đa cơ hội từ kỷ nguyên số để kiến tạo một tương lai tươi sáng hơn cho thế hệ mai sau.