Năm 2026 đang mở ra với nhiều tín hiệu rõ ràng về một nền giáo dục Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ, sẵn sàng đón đầu những thách thức và cơ hội của kỷ nguyên mới. Từ những quyết định về môn thi chuyển cấp, các tổ hợp xét tuyển đại học cho đến sự lên ngôi của các kỳ thi đánh giá năng lực, tất cả đều vẽ nên một bức tranh toàn cảnh về một hệ thống giáo dục đang nỗ lực trang bị hành trang tốt nhất cho thế hệ tương lai. Là một nhà báo giáo dục chuyên nghiệp, tôi nhận thấy ba dòng chảy chính đang định hình lại con đường học vấn của học sinh Việt Nam: hội nhập toàn cầu, tập trung vào STEM và đa dạng hóa phương thức tuyển sinh.

Tiếng Anh – Chìa khóa vàng mở cánh cửa hội nhập

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý nhất trong bức tranh giáo dục năm nay là sự khẳng định vị thế của tiếng Anh. Khi hơn 20 tỉnh, thành trên cả nước lựa chọn tiếng Anh là môn thi thứ ba trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10, đây không chỉ là một quyết định hành chính mà còn là một thông điệp mạnh mẽ: tiếng Anh không còn là một môn học "bổ trợ" mà đã trở thành một kỹ năng cốt lõi. Quyết định này phản ánh rõ nét xu thế toàn cầu hóa, nơi khả năng giao tiếp bằng tiếng Anh là yêu cầu tối thiểu để tiếp cận tri thức, công nghệ và cơ hội việc làm quốc tế.

Sự phổ biến của tiếng Anh còn len lỏi vào cả những khía cạnh văn hóa. Việc tìm kiếm những lời chúc Tết Nguyên đán bằng tiếng Anh không chỉ là một trào lưu mà còn cho thấy sự hội nhập sâu rộng, khi thế hệ trẻ Việt Nam muốn giao lưu, chia sẻ văn hóa với bạn bè năm châu. Điều này càng củng cố tầm quan trọng của việc đầu tư vào năng lực ngoại ngữ từ sớm, không chỉ để vượt qua các kỳ thi mà còn để tự tin vươn ra thế giới. Một số địa phương chọn phương án xét tuyển hoặc môn Khoa học Tự nhiên cho thấy sự linh hoạt nhất định, nhưng không thể phủ nhận tiếng Anh đang là ưu tiên hàng đầu của đa số.

STEM và Công nghệ – Nền tảng của kỷ nguyên số

Bên cạnh tiếng Anh, xu hướng tập trung vào Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học (STEM) cũng đang trở nên rõ nét hơn bao giờ hết. Sự thay đổi trong các tổ hợp xét tuyển đại học là một minh chứng cụ thể. Đơn cử, việc một trường đại học y khoa hàng đầu quyết định loại bỏ tổ hợp C00 (Văn, Sử, Địa) sau hai năm sử dụng và bổ sung các tổ hợp có Toán, Lý, Hóa, Anh (như A00, D07) bên cạnh B00 cho thấy một tầm nhìn chiến lược: ngay cả trong lĩnh vực y học, tư duy khoa học, khả năng phân tích dữ liệu và kỹ năng công nghệ cũng ngày càng trở nên thiết yếu. Đây không chỉ là thay đổi của riêng một trường mà là tín hiệu cho thấy sự dịch chuyển chung trong yêu cầu về năng lực đầu vào của nhiều ngành nghề quan trọng.

Tầm quan trọng của STEM và công nghệ còn được củng cố khi chúng ta nhìn ra bức tranh thế giới. Các quốc gia dẫn đầu về ứng dụng robot trong sản xuất cho thấy rõ một tương lai nơi tự động hóa và trí tuệ nhân tạo sẽ là xương sống của nền kinh tế. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách cho giáo dục Việt Nam phải đào tạo ra một thế hệ lao động có khả năng thích nghi, làm chủ công nghệ, không chỉ là người sử dụng mà còn là người sáng tạo. Việc đầu tư vào giáo dục STEM từ bậc phổ thông, khuyến khích tư duy phản biện, giải quyết vấn đề và kỹ năng lập trình, sẽ là chìa khóa để Việt Nam không bị bỏ lại phía sau trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0.

Đa dạng hóa tuyển sinh – Mở rộng cánh cửa đại học

Một điểm sáng khác trong bức tranh giáo dục 2026 là sự phát triển mạnh mẽ của các kỳ thi đánh giá năng lực, tư duy. Với lịch thi trải dài từ tháng 3 đến tháng 6 và sự tham gia của nhiều trường đại học lớn, các kỳ thi này đang dần trở thành một con đường quan trọng để học sinh tiếp cận giáo dục đại học. Đây là một bước tiến đáng kể, giúp giảm bớt áp lực "một kỳ thi quyết định tất cả" và tạo cơ hội cho học sinh thể hiện năng lực toàn diện hơn, vượt ra ngoài khuôn khổ kiến thức sách vở đơn thuần.

Mặc dù có những lo ngại về chi phí (với lệ phí thi có thể lên tới 2 triệu đồng) và sự phức tạp trong việc chuẩn bị, nhưng không thể phủ nhận lợi ích của việc đa dạng hóa phương thức tuyển sinh. Nó khuyến khích học sinh phát triển năng lực tư duy logic, khả năng giải quyết vấn đề, thay vì chỉ học thuộc lòng. Đồng thời, nó cũng giúp các trường đại học lựa chọn được những thí sinh phù hợp hơn với đặc thù đào tạo của mình. Đây là một xu hướng tích cực, đòi hỏi học sinh phải có kế hoạch học tập và ôn luyện linh hoạt, chủ động hơn, thay vì chỉ tập trung vào một kỳ thi duy nhất.

Chuẩn bị hành trang cho thế hệ tương lai

Nhìn tổng thể, những thay đổi trong giáo dục Việt Nam năm 2026 không phải là những điều chỉnh nhỏ lẻ mà là một dòng chảy đổi mới có tính hệ thống. Từ việc tăng cường tiếng Anh, đẩy mạnh STEM cho đến đa dạng hóa tuyển sinh, tất cả đều hướng tới một mục tiêu chung: chuẩn bị cho thế hệ trẻ Việt Nam những kỹ năng và kiến thức cần thiết để thành công trong một thế giới đầy biến động.

Đối với học sinh, đây là lời nhắc nhở về sự cần thiết phải chủ động học tập, không ngừng trau dồi ngoại ngữ, phát triển tư duy khoa học và kỹ năng mềm. Khả năng thích nghi, học hỏi liên tục và tư duy phản biện sẽ là những tài sản vô giá. Đối với phụ huynh, đây là cơ hội để đồng hành cùng con cái, định hướng nghề nghiệp dựa trên xu hướng phát triển của xã hội, thay vì chỉ bám vào những lối mòn cũ. Và đối với các nhà giáo dục, đây là thách thức nhưng cũng là động lực để không ngừng đổi mới phương pháp giảng dạy, kiến tạo môi trường học tập sáng tạo và phù hợp với thực tiễn, trang bị cho học sinh không chỉ kiến thức mà còn cả kỹ năng sống và làm việc trong kỷ nguyên số.

Giáo dục không phải là đích đến mà là một hành trình liên tục. Những dòng chảy đổi mới này đang định hình một tương lai học đường năng động, đòi hỏi sự thích nghi và nỗ lực không ngừng từ tất cả các bên liên quan. Chỉ khi đó, thế hệ trẻ Việt Nam mới có thể tự tin vững bước, làm chủ tương lai của chính mình và đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước.