Chọn nguyện vọng lớp 10 sau khi có điểm thi — Kinh nghiệm để không 'hớ' vào phút chót

Mình vừa trải qua cái cảm giác ngồi chờ điểm thi tuyển sinh lớp 10 mà tim đập loạn cả buổi sáng. Điểm ra rồi thì lại bắt đầu một giai đoạn căng thẳng khác: chọn nguyện vọng lớp 10 sao cho không hối hận. Năm ngoái mình xem phụ huynh của mấy đứa bạn loay hoay mà thấy tội, năm nay đến lượt nhà mình — và mình rút được kha khá bài học thực tế muốn chia sẻ lại.

Cái bẫy thường gặp khi có điểm trong tay

Điểm vừa ra, tâm lý chung là 'điểm cao thì chọn trường tốt, điểm thấp thì chọn trường gần nhà'. Nhưng thực tế không đơn giản vậy. Mình thấy nhiều bạn mắc mấy lỗi sau:

• Nhìn điểm chuẩn năm ngoái rồi áp thẳng vào năm nay mà không để ý phổ điểm năm nay có thể khác xa — đề khó hơn hoặc dễ hơn đều ảnh hưởng trực tiếp.
• Chỉ hỏi một vài bạn bè rồi kéo theo nhau vào cùng một trường, dẫn đến tắc nghẽn nguyện vọng 1 ở trường đó.
• Không để ý hệ số môn chuyên — nhiều trường chuyên có hệ số nhân môn thi chuyên khiến tổng điểm xét tuyển khác hoàn toàn so với điểm thi thông thường.
• Đặt nguyện vọng 1 quá 'liều', nguyện vọng 2 lại quá 'an toàn', bỏ trống khoảng đệm ở giữa.

Cái lỗi cuối mình thấy phổ biến nhất. Nếu nguyện vọng 1 trượt mà nguyện vọng 2 lại quá thấp so với năng lực, học sinh sẽ học không đúng môi trường phù hợp — vừa uổng vừa tốn thêm áp lực.

Mình đã làm gì để chọn nguyện vọng lớp 10 một cách có căn cứ

Sau khi điểm ra, bước đầu tiên mình làm là không vội điền nguyện vọng ngay. Mình dành khoảng 1-2 ngày để thu thập dữ liệu trước đã.

Mình vào các group phụ huynh địa phương, diễn đàn giáo dục, cộng đồng học sinh để xem phổ điểm thực tế của năm đó đang phân bố ra sao. Khi thấy điểm trung bình toàn tỉnh/thành phố thấp hơn năm trước, điểm chuẩn nhiều khả năng cũng sẽ đi xuống theo — và ngược lại. Đây là tham khảo thôi, không phải chắc chắn, nhưng có còn hơn đoán mò.

Tiếp theo là mình lập một bảng nhỏ, liệt kê 4-5 trường đang nhắm tới theo thứ tự từ cao xuống thấp. Với mỗi trường, mình ghi lại:

• Điểm chuẩn 2-3 năm gần nhất (để thấy xu hướng tăng hay giảm, dùng làm tham khảo).
• Khoảng cách từ nhà đến trường — đây không phải tiêu chí phụ, đi học 3 năm mà mất 1 tiếng mỗi chiều thì kiệt sức thật sự.
• Định hướng học tiếp sau lớp 10 — trường chú trọng khối tự nhiên hay xã hội, có lớp chuyên không, môi trường ra sao.

Điều mình thấy nhiều gia đình bỏ qua là trao đổi thẳng với chính học sinh. Ba mẹ chọn thay rồi mới thông báo — đứa trẻ không có cảm giác sở hữu quyết định đó, vào học cũng không có động lực. Mình may mắn được tự nói lên ý kiến, và cảm giác đó khác hẳn.

Nguyện vọng xếp thứ tự thế nào mới hợp lý?

Nguyên tắc mình nghe từ một thầy tư vấn: nguyện vọng 1 là nơi mình thực sự muốn học và có khả năng đỗ khoảng 40-60%, không phải chắc chắn đỗ cũng không phải gần như chắc trượt. Nguyện vọng 2 là nơi khả năng đỗ khoảng 70-80%. Nguyện vọng 3 trở đi là lưới an toàn — gần như chắc chắn đỗ, nhưng vẫn là nơi chấp nhận được.

Nhiều người nghĩ cứ chọn trường chắc ăn nhất ở nguyện vọng 1 cho 'lành'. Nhưng cơ chế xét tuyển theo nguyện vọng ưu tiên nghĩa là nếu đủ điểm nguyện vọng 1 thì hệ thống sẽ xét vào đó luôn — nên nếu bạn đủ điểm nguyện vọng 1 trường tốt hơn nhưng lại đặt trường dễ ở vị trí 1, bạn sẽ mất cơ hội vào trường cao hơn mà mình xứng đáng. Cái này nghe qua thì hiểu, nhưng lúc hoang mang rất dễ quên.

Cuối cùng, khi đã điền xong, mình nhờ bố đọc lại một lần nữa với con mắt 'người ngoài' — đôi khi mình quá quen với danh sách của mình đến mức không nhận ra lỗi logic. Bố phát hiện ra mình đặt nguyện vọng 3 là trường có điểm chuẩn tham khảo cao hơn nguyện vọng 2, thế là phải đảo lại.

Mùa thi năm nay căng lắm, mình biết. Nhưng giai đoạn chọn nguyện vọng cũng quan trọng không kém giai đoạn ôn thi — chỉ cần bình tĩnh, có dữ liệu và suy nghĩ kỹ trước khi bấm nút xác nhận. Ai đang trong giai đoạn này, chia sẻ thêm kinh nghiệm của mình nhé, mình đọc hết!