Tổng hợp bài tập vật lý THCS nâng cao ôn tập cuối học kỳ 1 — có lời giải chi tiết (lớp 6-9)

Giai đoạn nước rút cuối kỳ 1 — mình đang cần gấp tài liệu nâng cao

Tháng 11 này vừa bận thi học sinh giỏi cấp huyện, vừa lo ôn thi cuối học kỳ 1, mình thấy áp lực thiệt sự. Trường mình thi HSG vòng huyện môn Vật lý xong rồi, kết quả chưa có nhưng đề năm nay khó hơn năm ngoái rõ rệt — phần cơ học và quang học xuất hiện mấy bài dạng lạ mình chưa gặp bao giờ. Giờ quay lại ôn cuối kỳ mà trong đầu vẫn còn lẩn quẩn mấy dạng bài đó.

Mình đang tổng hợp lại bài tập vật lý THCS nâng cao ôn tập cuối học kỳ 1 từ nhiều nguồn — sách bài tập nâng cao, đề thi thử các trường, một số tài liệu thầy cô cho thêm. Nhưng có mấy phần mình vẫn còn lúng túng, muốn hỏi thêm anh chị và mọi người trên đây.

Những phần mình đã hệ thống được — chia sẻ để mọi người cùng tham khảo

Chương trình Vật lý THCS học kỳ 1 trải dài từ lớp 6 đến lớp 9 với các mảng kiến thức khá rộng. Dưới đây là những chủ đề mà theo mình hiểu là thường ra trong đề cuối kỳ dạng nâng cao:

• Lớp 6: Đo độ dài, thể tích, khối lượng — tưởng đơn giản nhưng bài nâng cao hay hỏi kết hợp đo thể tích vật không thấm nước bằng bình tràn, sai số đo, hoặc bài toán liên quan đến khối lượng riêng tính ngược.
• Lớp 7: Âm học và quang học — phản xạ ánh sáng, gương phẳng/cầu. Bài nâng cao thường cho góc tới và yêu cầu vẽ tia phản xạ rồi xác định vị trí ảnh, cộng thêm bài nhìn thấy ảnh trong gương khi người và gương di chuyển.
• Lớp 8: Cơ học — áp suất chất lỏng, lực đẩy Archimedes, công và công suất. Phần này mình thấy ra nhiều nhất trong đề nâng cao, đặc biệt bài vật nổi-chìm kết hợp tính khối lượng riêng.
• Lớp 9: Điện học — định luật Ôm cho đoạn mạch nối tiếp/song song, công suất điện, điện trở tương đương. Bài khó thường kết hợp mạch hỗn hợp 3-4 điện trở và yêu cầu tìm điều kiện để bóng đèn sáng bình thường.

Phần lớp 8 và lớp 9 mình thấy khó nhất, đặc biệt khi đề yêu cầu giải thích hiện tượng kết hợp tính toán — kiểu như: vật nổi một phần thì điều kiện gì, rồi tính phần thể tích chìm là bao nhiêu phần trăm. Dạng này đòi hỏi hiểu bản chất chứ không thể học tủ công thức.

Các thắc mắc mình cần hỏi mọi người

Dù đã ôn khá nhiều nhưng vẫn còn mấy điểm mình chưa rõ lắm, mạn phép hỏi anh chị và bạn bè ở đây:

1. Với bài toán vật rắn có khối lượng riêng chưa biết, thả vào chất lỏng nổi một phần — cách lập hệ phương trình chuẩn nhất là gì? Mình hay bị nhầm giữa thể tích vật và thể tích phần chìm.
2. Trong mạch điện hỗn hợp lớp 9, khi đề cho điện trở trong của nguồn thì có tính vào mạch ngoài không? Sách giáo khoa lớp 9 chương trình cũ hình như chưa dạy phần này nhưng đề thi huyện năm nay có ra.
3. Bài vẽ tia sáng qua gương cầu lõm/lồi — có cách nhớ quy tắc vẽ nào nhanh không? Mình hay bị lộn giữa tia song song trục chính và tia qua tiêu điểm.
4. Phần áp suất khí quyển lớp 8 — có bài dạng nào hay ra không? Mình thấy SGK phần này khá ngắn nhưng một số đề nâng cao lại hỏi sâu về ống nghiệm lộn ngược, cột nước thủy ngân.

Mình cũng muốn hỏi thêm: các bạn đang ôn theo tài liệu nào? Mình hiện dùng sách Bài tập Vật lý nâng cao THCS của NXB Giáo Dục và một số đề thi HSG tỉnh các năm trước làm tham khảo. Thầy giáo mình có gợi ý thêm sách của thầy Nguyễn Đức Hiệp nhưng chưa tìm được bản mới.

Về việc ôn tập cuối học kỳ 1 và áp lực tháng 11

Tháng 11 với dân THCS bọn mình thật ra khá căng. Vừa có 20/11 — thầy cô thì vui nhưng học sinh lại lo vì gần cuối kỳ rồi. Trường mình năm nay ra đề cuối kỳ 1 theo hướng tăng câu hỏi vận dụng cao (nghe nói chiếm khoảng 30% — chỉ là thông tin tham khảo, chưa chính thức). Vì vậy làm bài tập vật lý THCS nâng cao ôn tập cuối học kỳ 1 thật sự không thể bỏ qua nếu muốn đạt điểm cao.

Mình có để ý một điều: nhiều bạn trong lớp chỉ ôn lý thuyết và bài tập cơ bản trong SGK, đến khi gặp dạng bài biến tấu một chút là lúng túng ngay. Kinh nghiệm của mình — dù chưa nhiều — là cứ lấy bài nâng cao ra làm thử trước, chỗ nào sai thì tra lại lý thuyết, cách đó giúp nhớ lâu hơn nhiều so với đọc lý thuyết rồi mới làm bài.

Mọi người có tài liệu hay, lời giải chi tiết các dạng bài trên, hoặc kinh nghiệm ôn thi cuối kỳ Vật lý THCS thì chia sẻ với mình nhé! Mình cảm ơn trước.