Lịch sử 6 học những gì? Mình tổng hợp toàn bộ chương trình để các em chuẩn bị trước kỳ hè

Hè này em trai mình vừa thi xong lớp 6, đang ngồi chờ điểm mà hỏi mình liên tục: 'Lên lớp 6 môn Lịch sử học khó không anh?' — câu hỏi đó khiến mình ngồi lại viết bài này, vì hồi mình lên lớp 6 cũng mù tịt, không biết chuẩn bị gì trước. Thật ra chương trình lịch sử lớp 6 không quá khó nếu các em hiểu được cái 'bản đồ' của nó từ sớm, thay vì cứ học bài nào biết bài đó theo kiểu đối phó.

Chương trình lịch sử lớp 6 gồm những mảng lớn nào?

Theo chương trình hiện hành (sách mới — bộ Kết nối tri thức, Chân trời sáng tạo hoặc Cánh diều), môn Lịch sử lớp 6 thường được gộp chung với Địa lý thành môn Lịch sử và Địa lý. Phần Lịch sử chiếm khoảng nửa chương trình, xoay quanh lịch sử thế giới cổ đại và lịch sử Việt Nam từ buổi đầu dựng nước.

Mình sẽ chia theo từng mảng lớn cho dễ hình dung:

• Lịch sử là gì? — Phần nhập môn: Học sinh tìm hiểu lịch sử học để làm gì, các loại tài liệu lịch sử, cách tính thời gian trong lịch sử (công nguyên, trước công nguyên, thế kỷ...). Phần này nghe có vẻ nhàm nhưng rất quan trọng vì nếu không nắm, các em sẽ hay nhầm mốc thời gian suốt cả năm.
• Xã hội nguyên thủy: Nguồn gốc loài người, đời sống người nguyên thủy, sự xuất hiện của công cụ lao động và nông nghiệp. Nhiều bạn thấy phần này khô vì toàn số liệu xa, nhưng thực ra nó giống... một bộ phim tiến hóa vậy.
• Xã hội cổ đại — thế giới: Ai Cập cổ đại, Lưỡng Hà, Ấn Độ, Trung Quốc, Hy Lạp, La Mã. Đây là phần mình thấy thú vị nhất hồi lớp 6 — kim tự tháp, đấu trường La Mã, chữ tượng hình... học mà cứ tưởng đang xem phim.
• Lịch sử Việt Nam từ buổi đầu: Từ người Việt cổ, các nền văn hóa khảo cổ như Đông Sơn, Óc Eo, đến thời Hùng Vương và các cuộc kháng chiến chống Bắc thuộc đầu tiên. Phần này gần gũi hơn vì các em đã nghe kể từ tiểu học.
• Các cuộc khởi nghĩa thời Bắc thuộc: Hai Bà Trưng, Bà Triệu, Lý Bí... Phần này hay bị nhầm lẫn tên người, năm, kết quả — cần học theo sơ đồ hoặc bảng so sánh.

Sai lầm phổ biến mình thấy học sinh hay mắc

Hồi mình dạy kèm mấy đứa em, lỗi số một luôn là học thuộc lòng mà không hiểu bối cảnh. Ví dụ các em học 'Khởi nghĩa Hai Bà Trưng nổ ra năm 40 SCN' nhưng không biết lúc đó Việt Nam đang bị ai đô hộ, tại sao lại nổ ra lúc đó — thành ra thi xong là quên sạch. Cách tốt hơn là vẽ một đường thời gian (timeline) ra giấy, điền sự kiện vào, nhìn một cái là thấy ngay cái gì xảy ra trước, cái gì sau.

Lỗi thứ hai là bỏ qua phần 'nhập môn' vì nghĩ nó dễ. Thực tế câu hỏi về cách tính thời gian — 'sự kiện X cách đây bao nhiêu năm', 'thế kỷ mấy' — xuất hiện rất thường xuyên trong đề kiểm tra, và nhiều em tính sai vì không nắm quy tắc từ đầu.

Nên chuẩn bị trước kỳ hè như thế nào?

Mình không khuyến khích học trước theo kiểu ngồi ôm sách giải sẵn từng câu hỏi — làm vậy lên lớp sẽ chán vì cứ nghĩ mình biết rồi. Thay vào đó, kỳ hè này các em có thể:

• Đọc sơ qua mục lục của bộ sách Lịch sử và Địa lý lớp 6 mà trường sẽ dùng (hỏi anh chị hoặc xem trên website nhà trường) để hình dung chương trình lịch sử lớp 6 có bao nhiêu chương, học đến đâu.
• Xem một vài video ngắn trên YouTube về lịch sử Ai Cập, Hy Lạp cổ đại hoặc văn hóa Đông Sơn — không cần ghi chép, chỉ cần xem cho quen hình ảnh, tên địa danh.
• Tập thói quen đọc chú thích bản đồ và hình ảnh trong sách, vì bài thi Lịch sử lớp 6 hay có câu hỏi từ lược đồ.
• Nếu có thời gian, tham quan bảo tàng lịch sử hoặc di tích gần nhà — mình nói thật, một lần đi thực tế nhớ hơn học thuộc cả tuần.

Giai đoạn hè trước khi vào lớp 6 thực ra là khoảng thời gian quý để các em 'làm quen' thay vì 'học trước'. Cái quan trọng nhất là bước vào năm học với tâm thế tò mò, không sợ, biết mình sắp học cái gì — thế là đã hơn phần lớn bạn cùng lớp rồi.

Mọi người có con/em chuẩn bị vào lớp 6 hoặc đang học lớp 6 thì chia sẻ thêm đi — bộ sách nào các trường hay dùng nhất hiện nay? Mình thấy mỗi bộ trình bày nội dung chương trình lịch sử lớp 6 hơi khác nhau nên cũng muốn nghe thêm kinh nghiệm từ phụ huynh hoặc các thầy cô.