Kinh nghiệm thi học sinh giỏi vòng cấp trường — những điều mình ước ai đó nói sớm hơn

Hồi tháng 9 năm ngoái, mình còn không biết vòng cấp trường khác gì thi học kỳ bình thường. Cứ nghĩ ôn như bình thường, vào phòng thi ngồi làm bài như mọi lần là xong. Kết quả là mình trượt, và trượt theo cách khá ê mặt — không phải vì không biết kiến thức, mà vì không hiểu cái vòng thi này nó vận hành như thế nào.

Năm nay mình thi lại và qua được. Bây giờ đang là tháng 10, nhiều bạn đang trong giai đoạn chuẩn bị cho vòng cấp trường sắp tới, nên mình muốn kể lại kinh nghiệm thi học sinh giỏi vòng cấp trường của mình — thật sự thật, không tô hồng.

Trước khi thi: mình đã ôn sai hoàn toàn trong năm đầu

Năm trước, mình ôn kiểu trải rộng — cố nhồi hết mọi dạng bài có trong sách giáo khoa nâng cao, sách tham khảo, đề thi các tỉnh. Nghe có vẻ chăm, nhưng thực ra đó là cách ôn hiệu quả nhất để… không nhớ gì cả.

Năm nay mình đổi hướng hoàn toàn. Thay vì trải rộng, mình thu hẹp lại vào những dạng mà đề thi vòng cấp trường của trường mình hay ra. Cái này nghe đơn giản nhưng đòi hỏi phải có đề các năm trước để phân tích — mình xin được từ thầy chủ nhiệm đội tuyển và ngồi bóc tách từng dạng bài.

Một điều mình học được: vòng cấp trường không thi rộng, thi sâu. Đề thường chỉ xoay quanh vài chủ đề lớn nhưng yêu cầu lý giải kỹ, trình bày chặt chẽ. Bạn nào quen làm trắc nghiệm tốc độ sẽ khá lạ lẫm với kiểu này.

Giai đoạn ôn tập của mình trước kỳ thi khoảng 3–4 tuần, chia thành hai phần rõ ràng:

• 2 tuần đầu: Ôn lại nền tảng lý thuyết — không học vẹt, mà tự hỏi tại sao công thức/quy tắc đó đúng. Vòng này hay ra bài biến thể, nếu không hiểu bản chất thì gặp dạng lạ sẽ bí ngay.
• 1 tuần tiếp: Luyện đề cũ của trường, bấm giờ thật sự. Mình hay ngại bấm giờ vì sợ làm không kịp và nản — nhưng đây lại là bước không thể bỏ qua.
• Tuần cuối: Chỉ xem lại những chỗ còn hay nhầm, không học thêm nội dung mới. Học thêm lúc này dễ rối não hơn là có ích.

Trong phòng thi: tâm lý mới là thứ quyết định

Mình vào phòng thi với tâm lý khá căng. Ngồi cạnh mấy bạn lớp chuyên, cứ thấy người ta lật đề xong gật đầu cái rụp là mình đã muốn thu mình lại rồi. Đây là cái bẫy tâm lý rất dễ mắc phải ở vòng cấp trường — phòng thi toàn người giỏi, dễ tự so sánh rồi mất bình tĩnh.

Mình có một nguyên tắc mà thầy dặn từ trước: đọc toàn bộ đề trước khi làm bất kỳ câu nào. Thoạt đầu nghe lãng phí thời gian, nhưng thực ra đây là lúc não mình tự sắp xếp độ khó và lên kế hoạch phân bổ thời gian. Câu nào chắc ăn làm trước, câu nào cần nghĩ nhiều để lại sau — thứ tự làm bài ảnh hưởng rất nhiều đến điểm số cuối cùng.

Một điều nữa mình hay quên ở năm trước: trình bày. Vòng cấp trường chấm tự luận, giám khảo đọc bài của rất nhiều thí sinh. Bài viết cẩu thả, ý đúng nhưng trình bày rối thì rất dễ bị trừ điểm hoặc giám khảo bỏ sót ý. Mình bắt đầu tập viết rõ từng bước ngay từ lúc ôn thi, không phải đến lúc vào phòng thi mới chú ý.

Sau khi thi xong — đừng làm điều này

Ra khỏi phòng thi, mình thấy mọi người tụm lại hỏi nhau đáp án. Mình biết cảm giác đó — vừa muốn biết mình đúng không, vừa sợ nghe người ta làm khác mình. Lời khuyên thật lòng: đừng đối chiếu đáp án ngay sau khi thi, ít nhất là đừng để nó ảnh hưởng tâm trạng. Dù kết quả thế nào, bạn cũng không thể quay lại sửa bài nữa, mà chỉ tự làm mình stress thêm thôi.

Thay vào đó, mình về nhà ghi lại những câu mình còn lăn tăn — không phải để tự tra tấn, mà để sau khi có kết quả, mình biết chính xác mình sai ở đâu và cần bổ sung gì cho vòng tiếp theo.

Kinh nghiệm thi học sinh giỏi vòng cấp trường của mình tóm lại chỉ là những điều nhỏ như vậy — ôn đúng trọng tâm, làm bài có chiến lược, giữ đầu lạnh trong phòng thi. Không có bí kíp thần thánh nào cả. Nhưng nếu ai đó nói với mình những điều này sớm hơn một năm, chắc mình đã không phải thi lại.

Bạn nào đang chuẩn bị cho vòng cấp trường tháng này thì chia sẻ môn và cách ôn với mình nhé — mình đang học Toán, muốn nghe thêm từ các bạn học môn khác xem có gì khác không.