Học GDCD lớp 10 đầu năm học — những gì cần nắm chắc để không bị hổng từ đầu

Năm lớp 10 với mình là một cú sốc nhỏ. Hồi cấp 2 môn GDCD chủ yếu học thuộc lòng là xong, nhưng lên THPT — đặc biệt theo chương trình mới — nội dung nặng hơn hẳn, mang tính khái niệm và tư duy nhiều hơn. Mình nhớ hồi đầu năm học lớp 10, mình cứ nghĩ GDCD sẽ dễ ăn điểm, nên lơ là từ sớm. Đến giữa kỳ 1 thì hối không kịp. Thấy nhiều bạn mới khai giảng xong đang lên đây hỏi han nên mình chia sẻ lại kinh nghiệm học GDCD lớp 10 đầu năm học — cụ thể là nên tập trung vào đâu để không bị mất nền từ đầu.

Chương trình GDCD lớp 10 mới khác gì so với cấp 2?

Điểm khác biệt lớn nhất mà ít bạn nhận ra ngay là: GDCD lớp 10 theo chương trình GDPT 2018 được tách thành hai phần rõ ràng — phần Kinh tế và phần Pháp luật (tùy bộ sách, một số trường học thêm phần Đạo đức). Không còn kiểu học lan man chủ đề nào cũng có như hồi lớp 8, lớp 9 nữa. Mỗi mảng đòi hỏi cách tiếp cận khác nhau.

Phần kinh tế thì cần hiểu khái niệm — ví dụ như sản xuất hàng hóa là gì, tiền tệ có chức năng gì, thị trường vận hành ra sao. Nghe tưởng khô khan nhưng nếu mình liên hệ với thực tế (đi chợ, mua bán, giá cả) thì tiếp thu rất nhanh. Phần pháp luật thì khác — cần ghi nhớ định nghĩa chính xác hơn, vì thi cử hay hỏi phân biệt các khái niệm với nhau.

Những nội dung cần ưu tiên khi học GDCD lớp 10 đầu năm học

Mình sẽ không nói kiểu "học tất cả đều quan trọng" vì như vậy chẳng giúp được gì. Dưới đây là những phần mình thấy cần nắm chắc sớm nhất, vì chúng là nền tảng cho các bài sau:

• Các khái niệm cơ bản về hàng hóa và sản xuất: Hàng hóa là gì, hai thuộc tính của hàng hóa (giá trị và giá trị sử dụng). Đây là nền tảng của toàn bộ phần kinh tế chính trị. Bạn hiểu cái này rồi thì các bài về tiền tệ, thị trường sau sẽ logic hơn rất nhiều.
• Bản chất và vai trò của pháp luật: Pháp luật là gì, pháp luật khác đạo đức ở điểm nào, pháp luật có những đặc trưng gì. Phần này hay bị học vẹt mà không hiểu, dẫn đến nhầm lẫn khi làm bài tập tình huống.
• Phân biệt vi phạm pháp luật và trách nhiệm pháp lý: Có bốn loại vi phạm pháp luật (hình sự, dân sự, hành chính, kỷ luật) tương ứng với bốn loại trách nhiệm pháp lý. Nắm cái bảng phân loại này từ sớm sẽ tiết kiệm rất nhiều công ôn tập về sau.
• Quyền bình đẳng và công dân với pháp luật: Nội dung này thường xuất hiện ở các câu hỏi tình huống trong đề kiểm tra — bạn cần biết vận dụng chứ không chỉ đọc thuộc.

Một điều mình muốn nhấn mạnh: đừng học GDCD theo kiểu gạch đầu dòng rồi học thuộc nguyên xi. Cách đó qua bài kiểm tra 15 phút thì được, nhưng đến bài thi học kỳ có tình huống thực tế là bí ngay. Hãy tập thói quen đọc xong định nghĩa thì tự hỏi lại: "Điều này có nghĩa gì trong thực tế?" — rồi tự lấy ví dụ.

Lỗi phổ biến mình thấy bạn cùng lớp hay mắc

Sau một năm ngồi học cùng và nghe bạn bè than thở, mình tổng hợp được mấy lỗi hay gặp nhất:

• Học thuộc định nghĩa nhưng không phân biệt được các khái niệm gần nhau — ví dụ nhầm "pháp chế" với "pháp luật", nhầm "vi phạm hành chính" với "vi phạm hình sự".
• Bỏ qua phần ví dụ trong SGK — đây thực ra là phần quan trọng giúp bạn hiểu bối cảnh áp dụng, không phải phần đọc thêm cho vui.
• Không đọc trước bài ở nhà, lên lớp thầy cô giảng thì ngồi chép mà không hiểu gì, về nhà nhìn vở lại càng không hiểu hơn.
• Coi GDCD là môn phụ nên để dồn sang cuối kỳ ôn một lượt — cách này rất tốn sức mà không hiệu quả bằng học đều từ đầu.

Về phương pháp học cụ thể, mình hay dùng cách viết tóm tắt bằng lời của mình sau mỗi bài — không copy nguyên SGK mà diễn đạt lại theo cách mình hiểu. Cách này mất thêm 10-15 phút mỗi buổi nhưng khi ôn thi thì đỡ phải đọc lại từ đầu vì đã "tiêu hóa" rồi. Với các bài có tình huống, mình tập thói quen xác định: tình huống này liên quan đến khái niệm nào, vi phạm loại gì, hậu quả pháp lý là gì.

Năm học mới bắt đầu, mọi thứ còn đang ở vạch xuất phát. Đây là thời điểm tốt nhất để xây nền vững — và GDCD lớp 10 nếu học chắc ngay từ đầu sẽ tạo lợi thế lớn khi lên lớp 11, lớp 12 vì nhiều nội dung có sự kế thừa nhau. Bạn nào có kinh nghiệm hoặc phương pháp khác thì bổ sung thêm vào đây nhé, mình vẫn đang học hỏi thêm.