Học bài tự chịu trách nhiệm trong GDCD lớp 6 — mình bỗng hiểu ra sao anh chị lớp 9 đang 'run' vì nguyện vọng

Mình đang ôn lại phần bài học về trách nhiệm công dân GDCD lớp 6 thì bỗng vướng ở một chỗ khá thú vị — không phải vướng vì không hiểu lý thuyết, mà vướng vì... mình không biết cách liên hệ thực tế cho đúng. Hôm qua cô giáo dặn hè này đọc trước một số bài lớp 6 để đầu năm đỡ ngỡ ngàng, mình mở sách ra thấy phần "tự chịu trách nhiệm" mà cứ nghĩ mãi không ra ví dụ nào hay. Rồi nhìn sang anh trai đang ngồi lo lắng theo dõi điểm chuẩn trên điện thoại — mình chợt nghĩ: ủa, đây chẳng phải ví dụ thực tế nhất rồi còn gì?

Mình đang học dạng bài nào và vướng chỗ nào?

Cụ thể là trong chương trình GDCD lớp 6 (bộ sách mình dùng là Kết Nối Tri Thức), có một bài nói về việc mỗi người phải tự chịu trách nhiệm với hành động của mình — bao gồm cả hậu quả tốt lẫn xấu. Lý thuyết nghe thì rõ lắm, nhưng khi cô yêu cầu "hãy lấy một ví dụ từ đời sống và phân tích theo 3 bước: hành động — hậu quả — thái độ chịu trách nhiệm", mình cứ loay hoay.

Mình thử lấy ví dụ kiểu "bạn A không học bài bị điểm kém" nhưng cô bảo quá đơn giản, chưa thấy rõ được chiều sâu của khái niệm trách nhiệm công dân GDCD lớp 6. Cô muốn mình liên hệ được với những quyết định có tính chất lâu dài hơn, ảnh hưởng đến tương lai.

Ví dụ bài tập mẫu cô cho

Cô đưa ra tình huống thế này:

"Bạn Minh tự đăng ký tham gia cuộc thi Toán cấp trường mà không hỏi ý kiến bố mẹ hay thầy cô. Kết quả bạn không đạt giải và cảm thấy thất vọng. Bạn Minh nên có thái độ như thế nào để thể hiện trách nhiệm với quyết định của mình?"

Yêu cầu: Phân tích theo 3 bước và cho biết biểu hiện nào của bạn Minh là chưa có trách nhiệm, biểu hiện nào là có trách nhiệm.

Mình đã thử phân tích — nhưng không chắc đúng

Mình ngồi làm thử và ra được cái này:

• Hành động: Bạn Minh tự quyết định đăng ký thi mà không tham khảo ai — đây là quyền tự chủ, nhưng thiếu chuẩn bị.
• Hậu quả: Không đạt giải, cảm thấy thất vọng và có thể ảnh hưởng đến tinh thần học tập.
• Thái độ có trách nhiệm: Không đổ lỗi cho người khác, thừa nhận mình chưa chuẩn bị đủ, rút kinh nghiệm cho lần sau.
• Thái độ chưa có trách nhiệm: Trách bố mẹ không nhắc, trách đề thi khó, bỏ cuộc không thi nữa.

Nhưng mình không chắc phần "biểu hiện chưa có trách nhiệm" của mình có đủ không, hay còn thiếu ý nào. Cô hay hỏi thêm kiểu "vậy nếu bạn Minh làm vậy thì ảnh hưởng đến cộng đồng/xã hội như thế nào" — mà mình không biết kéo dài ý này ra sao cho hợp lý.

Liên hệ với chuyện anh chị lớp 9 đang chọn nguyện vọng

Cái hay là khi mình nhìn anh trai đang theo dõi điểm chuẩn lớp 10, mình bỗng thấy đây mới là ví dụ "đỉnh" nhất để phân tích bài trách nhiệm công dân GDCD lớp 6. Anh tự chọn nguyện vọng 1 là trường chuyên, bố mẹ có hỏi nhưng anh nói "con tự quyết được". Kết quả điểm không đủ, giờ anh phải tính phương án nguyện vọng 2.

Mình thử áp vào 3 bước: hành động là tự chọn nguyện vọng dựa trên đánh giá năng lực bản thân; hậu quả là điểm không đủ vào trường mơ ước; thái độ có trách nhiệm là anh ngồi bình tĩnh tìm hiểu xét tuyển bổ sung thay vì hoảng loạn hay đổ lỗi cho đề thi. Mình thấy ví dụ này "sống" hơn nhiều so với ví dụ sách giáo khoa.

Nhưng mình lại phân vân: liệu dùng ví dụ về chọn nguyện vọng, xét tuyển có hơi "to" quá so với trình độ lớp 6 không? Hay cô sẽ thấy là sáng tạo và liên hệ thực tế tốt?

Mình muốn hỏi mọi người mấy điều

• Phân tích 3 bước của mình ở trên có đúng hướng chưa, hay thiếu ý gì quan trọng?
• Khi cô hỏi "ảnh hưởng đến cộng đồng", mình nên trả lời theo hướng nào? Ý của cô là gì — ý thức công dân hay trách nhiệm tập thể?
• Dùng ví dụ thực tế như chuyện chọn nguyện vọng lớp 9 có phù hợp với bài GDCD lớp 6 không?

Mình học trước hè phần này một phần vì tò mò, một phần vì thấy bài này gần với chuyện đời thực quá. Mà mình cũng sắp lên lớp 6 rồi nên muốn hiểu cho chắc ngay từ đầu. Ai đã học qua hoặc đang dạy GDCD có thể chỉ mình với — cảm ơn mọi người nhiều lắm!