Đề cương giữa kỳ 1 Ngữ văn lớp 8 — đọc hiểu và nghị luận cần chú ý những gì?

Hôm qua con mình mang về tờ đề cương của cô giáo, nhìn vào thấy khá dày, phần nghị luận chiếm hơn nửa tờ. Mình ngồi đọc cùng con một lúc rồi nhớ lại hồi mình học lớp 8 — hai phần đọc hiểu và nghị luận luôn là chỗ mà học sinh dễ mất điểm nhất nếu không ôn đúng hướng. Vì vậy mình muốn chia sẻ lại những gì mình thấy thực sự quan trọng khi ôn đề cương giữa kỳ 1 Ngữ văn lớp 8, để các con và phụ huynh nào đang loay hoay có thêm định hướng.

Phần đọc hiểu — đừng chỉ đọc lướt rồi trả lời theo cảm tính

Đây là phần mà nhiều em nghĩ dễ, nhưng thực ra lại mất điểm rất nhiều vì không trả lời đúng trọng tâm câu hỏi. Đề thường cho một đoạn văn hoặc đoạn thơ — có thể là ngữ liệu ngoài chương trình hoặc trích trong sách giáo khoa — rồi hỏi theo các cấp độ từ nhận biết đến vận dụng.

Mình thấy các em hay mắc mấy lỗi như này:

• Được hỏi phương thức biểu đạt chính thì trả lời luôn hai ba cái, trong khi đề hỏi chính — tức là chỉ một thôi.
• Xác định biện pháp tu từ xong không phân tích tác dụng, hoặc phân tích rất chung chung kiểu làm cho câu văn sinh động hơn — câu đó không được điểm tối đa đâu.
• Câu hỏi rút ra bài học thì viết lan man, không rõ nội dung bài học là gì.

Khi ôn phần này, mình khuyên con ngồi lại ôn chắc các khái niệm: phương thức biểu đạt (tự sự, miêu tả, biểu cảm, nghị luận, thuyết minh, hành chính — công vụ), các biện pháp tu từ thường gặp ở lớp 8 như so sánh, ẩn dụ, nhân hóa, điệp ngữ, nói quá, nói giảm nói tránh. Với mỗi biện pháp cần biết công thức nhận diện và cách viết tác dụng cho chuẩn.

Phần nghị luận — chỗ phân hóa điểm rõ nhất

Chương trình Ngữ văn lớp 8 học kỳ 1 thường đưa vào nghị luận xã hội (bàn về một vấn đề trong đời sống, một đức tính, một hiện tượng) và có thể có cả nghị luận văn học tùy theo từng trường. Đề cương giữa kỳ 1 Ngữ văn lớp 8 ở nhiều trường mình tham khảo thấy thường tập trung vào nghị luận về một vấn đề xã hội gần gũi với lứa tuổi.

Điểm mấu chốt là bố cục phải rõ ràng và lập luận phải mạch lạc. Mở bài cần dẫn dắt tự nhiên vào vấn đề, không nên mở bài theo kiểu sao chép nguyên văn đề bài rồi ghi đây là vấn đề quan trọng — cô giáo đọc hàng chục bài giống nhau, bài nào có cách vào đề khác một chút sẽ gây ấn tượng hơn hẳn.

Phần thân bài cần đảm bảo:

1. Giải thích khái niệm hoặc vấn đề — ngắn gọn, đủ ý, không viết dài quá một đoạn.
2. Bàn luận — phân tích — đây là phần quan trọng nhất, cần có lý lẽ và dẫn chứng cụ thể. Dẫn chứng nên lấy từ thực tế đời sống hoặc từ văn học, lịch sử — miễn là phù hợp và không bịa đặt chi tiết.
3. Mở rộng / phản biện — ví dụ nếu đề bàn về lòng dũng cảm thì cần nhắc đến trường hợp dũng cảm một cách mù quáng là không đúng. Phần này giúp bài thêm chiều sâu.
4. Liên hệ bản thân — cô giáo rất hay yêu cầu phần này, nhưng học sinh thường viết qua loa. Nên viết thật, viết cụ thể, tránh những câu kiểu em sẽ cố gắng học tập và rèn luyện nghe rất rỗng.

Kết bài thì đừng chỉ nhắc lại mở bài một lần nữa. Nên có thêm một câu mang tính khẳng định hoặc kêu gọi hành động nhẹ — sẽ tạo cảm giác bài hoàn chỉnh hơn.

Lịch ôn tập thực tế — không cần cầu kỳ

Mình hay hướng dẫn con chia nhỏ theo tuần. Tháng 10 còn khoảng hai tuần trước khi thi giữa kỳ (tham khảo lịch cụ thể từ trường), thì có thể phân bổ như sau:

• Tuần đầu: tập trung ôn lý thuyết phần đọc hiểu — lấy đề mẫu về làm thử, tự chấm theo đáp án.
• Tuần sau: luyện viết nghị luận — mỗi ngày viết một đoạn thân bài hoàn chỉnh, không cần viết cả bài từ đầu, chỉ cần chắc từng đoạn.
• Hai ngày trước thi: đọc lại các bài đã viết, sửa lỗi diễn đạt và lỗi chính tả — đây là điểm rất dễ bị trừ mà nhiều em bỏ qua.

Một điều mình muốn nhắc thêm: con mình học theo chương trình mới (sách Kết nối tri thức / Chân trời sáng tạo / Cánh diều), nên ngữ liệu đọc hiểu có thể khác nhau tùy bộ sách. Các bạn nên hỏi thầy cô xem trường đang dùng bộ sách nào để ôn đúng phần văn bản trong chương trình.

Ai có đề cương hoặc đề tham khảo của trường thì chia sẻ thêm vào đây nhé, mình nghĩ tổng hợp lại sẽ rất có ích cho các bạn đang cần ôn gấp.