Chuẩn bị năm học mới Lịch sử 9: Ôn lại những gì từ lớp 8 để không bị hụt hơi ngay từ đầu

Hè năm nào mình cũng có thói quen để sách vở sang một bên từ tháng 6, đến cuối tháng 8 mới cuống cuồng lôi ra xem lại. Năm ngoái lên lớp 9, mình trả giá khá đắt cho thói quen đó — tuần đầu thầy giáo hỏi về bối cảnh thế giới cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, mình ngồi ớ ra không nhớ nổi một chi tiết nào. Từ đó mình rút ra bài học: chuẩn bị năm học mới Lịch sử 9 không cần phải học thuộc lòng cả quyển sách lớp 8, nhưng có một số mảng kiến thức mà nếu không nắm thì sẽ rất khó theo kịp chương trình mới.

Bài này mình viết lại để chia sẻ với các bạn sắp lên lớp 9, nhất là những bạn đang tựu trường khoảng cuối tháng 8 này — thời gian còn một chút, tận dụng được ngày nào hay ngày đó.

Lịch sử 9 bắt đầu từ đâu và tại sao kiến thức lớp 8 lại quan trọng?

Chương trình Lịch sử lớp 9 mở đầu bằng giai đoạn thế giới sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, rồi dẫn vào phong trào giải phóng dân tộc, Chiến tranh thế giới thứ hai, và đặc biệt là lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 1975. Nếu bạn không có nền tảng về tình hình thế giới và Việt Nam cuối thế kỷ 19 — tức là phần học ở lớp 8 — thì sẽ rất khó hiểu tại sao các sự kiện lớp 9 lại xảy ra theo chiều hướng đó.

Thầy mình từng nói một câu mình nhớ mãi: Lịch sử không có điểm xuất phát riêng lẻ, mọi sự kiện đều là hệ quả của cái gì đó đến trước nó. Nghe có vẻ triết lý, nhưng thực tế học bài rất đúng như vậy. Khi thầy giảng về phong trào Cần Vương hay Đông Du, nếu bạn không nhớ Pháp đã xâm lược Việt Nam theo tiến trình nào thì sẽ không hiểu được tại sao các phong trào đó nổ ra và vì sao lại thất bại.

Những mảng kiến thức lớp 8 cần xem lại trước khi tựu trường

Mình không nói là phải ôn hết — học lại toàn bộ sách lớp 8 trong vài tuần là bất khả thi và không cần thiết. Điều cần làm là chọn lọc những phần then chốt có liên quan trực tiếp đến chương trình lớp 9. Dưới đây là những mảng mình nghĩ quan trọng nhất:

• Quá trình thực dân Pháp xâm lược và bình định Việt Nam (từ 1858 đến cuối thế kỷ 19): Đây là bối cảnh nền để hiểu tại sao Việt Nam bước vào thế kỷ 20 trong tình trạng mất nước hoàn toàn, và vì sao các phong trào yêu nước đầu thế kỷ 20 lại có những đặc điểm như vậy.
• Các phong trào yêu nước cuối thế kỷ 19 như Cần Vương, khởi nghĩa Yên Thế: Lớp 9 sẽ so sánh trực tiếp với các phong trào đầu thế kỷ 20, nếu không nhớ giai đoạn trước thì không so sánh được.
• Tình hình châu Á và thế giới cuối thế kỷ 19 — đầu thế kỷ 20: Đặc biệt là sự trỗi dậy của Nhật Bản, chủ nghĩa đế quốc và phong trào phân chia thuộc địa. Đây là phần lớp 8 nhiều bạn học qua loa vì thấy xa xôi, nhưng lại là cái khung để hiểu Chiến tranh thế giới thứ nhất — chủ đề mở đầu sách lớp 9.
• Cách mạng Tân Hợi 1911 ở Trung Quốc: Ảnh hưởng trực tiếp đến tư tưởng của Phan Bội Châu và nhiều nhà yêu nước Việt Nam đầu thế kỷ 20.
• Cách mạng Nga 1905 và 1917: Nếu bạn học ở sách lớp 8 phần này rồi quên hết thì nên xem lại, vì Cách mạng tháng Mười Nga là sự kiện ảnh hưởng rất sâu đến phong trào cộng sản và giải phóng dân tộc toàn thế giới — nội dung lớp 9 nhắc đến rất nhiều.

Đừng bỏ qua phần bản đồ và lược đồ

Một điểm mình thấy bạn bè hay bỏ qua là phần bản đồ lịch sử. Lớp 9 có nhiều bài thi yêu cầu điền vào lược đồ hoặc mô tả diễn biến chiến dịch theo không gian địa lý. Nếu bạn không có khái niệm về vị trí các tỉnh thành, các chiến trường từ giai đoạn lớp 8 thì sang lớp 9 sẽ rất lúng túng. Chỉ cần dành khoảng 30 phút nhìn lại bản đồ Việt Nam và bản đồ Đông Nam Á cuối thế kỷ 19 là đã đủ để có cái hình dung cơ bản.

Cách ôn hiệu quả trong khoảng thời gian còn lại trước khi tựu trường

Mình không có chiêu gì cao siêu. Thực ra cách mình làm khá đơn giản: lấy sách Lịch sử lớp 8 ra, chỉ đọc phần tóm tắt cuối bài hoặc ghi nhớ — không đọc lại toàn bộ nội dung chi tiết. Mục tiêu là kích hoạt lại ký ức, không phải học lại từ đầu. Những chỗ nào đọc tóm tắt mà vẫn còn mù tịt thì mới quay lại đọc nội dung bài đó.

Ngoài ra, nếu bạn có thời gian, thử lập một đường thời gian (timeline) ngắn gọn từ năm 1858 đến 1918 — ghi lại các mốc sự kiện chính theo năm. Làm tay viết ra giấy, không cần đẹp, chỉ cần mình hiểu. Cái này giúp ích rất nhiều khi vào năm học, thầy cô hỏi đến đâu mình có thể định vị ngay sự kiện nằm ở chỗ nào trong chuỗi thời gian.

Việc chuẩn bị năm học mới Lịch sử 9 theo cách này không mất quá nhiều công sức, nhưng lại tạo ra sự khác biệt rõ rệt trong vài tuần đầu — khi mà ai cũng còn đang lờ đờ sau kỳ hè dài. Bắt đầu sớm hơn bạn cùng lớp dù chỉ một chút cũng đã là lợi thế rồi.

Bạn nào đã hoặc đang chuẩn bị lên lớp 9, chia sẻ thêm với mình xem bạn ôn theo cách nào nhé — biết đâu có cách hay hơn mình chưa nghĩ ra!