Bài tập nâng cao sinh học 9 cuối học kỳ 1 — phần di truyền nào đang làm khó các bạn nhất?

Mình đang hoang mang với mấy dạng bài tập nâng cao sinh học 9 cuối học kỳ 1

Gần đến giai đoạn ôn thi rồi mà mình vẫn chưa tự tin với phần di truyền học chút nào. Chương trình Sinh 9 học kỳ 1 tập trung khá nhiều vào Di truyền — từ quy luật Mendel, lai phân tích, cho đến NST và đột biến — mỗi phần lại có kiểu bài tập riêng, và khi ra đề nâng cao thì thầy cô hay phối hợp nhiều quy luật lại với nhau, mình cứ đọc xong là loạn hết.

Tuần trước trường mình vừa tổ chức thi học sinh giỏi cấp trường để chọn đội dự thi cấp huyện. Đề ra có một bài về lai hai tính trạng mà mình nhìn vào đã thấy run — đề cho tỉ lệ kiểu hình ở thế hệ F2 rồi yêu cầu xác định kiểu gen của bố mẹ P. Mình loay hoay gần 20 phút mới lần ra hướng giải, nhưng lúc đó đã mất điểm thời gian rồi. Nghĩ lại thấy tiếc ghê.

Những dạng bài mình thấy khó nhất khi luyện đề nâng cao

Mình đã thử tổng hợp lại các dạng bài hay gặp trong đề thi học sinh giỏi cấp huyện môn Sinh lớp 9 (dựa trên đề các năm trước mình sưu tầm được). Nhìn chung có mấy nhóm bài tập nâng cao sinh học 9 cuối học kỳ 1 mà hầu như năm nào cũng xuất hiện:

• Xác định quy luật di truyền từ kết quả phép lai: Đề cho số liệu thống kê kiểu hình ở đời con, yêu cầu xác định xem tính trạng di truyền theo quy luật nào — trội lặn hoàn toàn, không hoàn toàn, hay phân ly độc lập. Phần này đòi hỏi phải nhớ nằm lòng các tỉ lệ đặc trưng.
• Bài toán lai hai tính trạng — F2 không theo đúng tỉ lệ 9:3:3:1: Khi đề cho tỉ lệ lạ ở F2 như 9:3:4 hay 12:3:1, nhiều bạn không biết đó là biến thể của phân ly độc lập do tương tác gen, nhưng chương trình lớp 9 thì thường chỉ dừng ở mức nhận biết bất thường chứ chưa giải thích sâu — vậy mà đề nâng cao lại hay hỏi.
• Bài tập về đột biến gen và đột biến NST: Phần này mình thấy lý thuyết nhiều hơn, nhưng đề hay ra dạng hỏi hệ quả — ví dụ đột biến mất đoạn NST ảnh hưởng thế nào đến số lượng gen, hay thể đa bội có đặc điểm gì so với thể lưỡng bội.
• Di truyền liên kết giới tính: Đây có lẽ là phần mình sợ nhất. Khi gen nằm trên NST X thì cách viết kiểu gen khác, cách tính tỉ lệ cũng khác, mà lại hay bị nhầm với bài lai thường.
• Bài tập tổng hợp nhiều quy luật: Đề cho một phép lai rồi hỏi đủ thứ — tỉ lệ kiểu gen, kiểu hình, xác suất sinh con có kiểu hình nhất định. Loại này cần làm nhanh và chính xác cùng lúc.

Mình luyện mấy tuần nay nhưng vẫn hay vấp nhất ở phần di truyền liên kết giới tính và bài toán lai hai cặp tính trạng ra tỉ lệ không chuẩn. Không biết các bạn khác có gặp tình trạng tương tự không.

Cách mình đang ôn — chưa chắc đã đúng, muốn hỏi thêm

Hiện tại mình đang cố ôn theo kiểu: học lý thuyết xong thì tự lập bảng tóm tắt các tỉ lệ kiểu hình đặc trưng của từng quy luật, rồi mới làm bài tập từ dễ đến khó. Với phần NST và đột biến thì mình vẽ sơ đồ để nhớ cấu trúc. Nhưng mình vẫn chưa tìm được cách ôn hiệu quả cho phần liên kết giới tính — cứ làm được hôm nay, hôm sau lại quên mất cách viết kiểu gen trên NST X.

Mình cũng đang băn khoăn về độ khó của đề thi học sinh giỏi cấp huyện năm nay — không biết sẽ tập trung nhiều vào phần nào của di truyền. Năm ngoái mình nghe anh chị khóa trên kể là đề ra khá nặng về bài toán xác suất di truyền, nhưng không rõ năm nay có thay đổi cấu trúc đề không.

Mình muốn hỏi mọi người mấy điều này

• Với bài tập nâng cao sinh học 9 cuối học kỳ 1, phần nào các bạn thấy khó nhất — di truyền liên kết, lai hai tính hay đột biến?
• Có bạn nào đã thi học sinh giỏi cấp huyện môn Sinh rồi chia sẻ được cấu trúc đề thường ra thế nào không?
• Cách ghi nhớ kiểu gen di truyền liên kết giới tính (gen trên X) có mẹo gì không? Mình toàn bị nhầm ký hiệu.
• Thời gian ôn tập cho phần di truyền nên phân bổ như thế nào nếu chỉ còn khoảng 3-4 tuần đến thi cuối kỳ?

Nhân dịp 20/11 vừa qua cũng muốn gửi lời cảm ơn thầy cô Sinh học đã giải thích đi giải thích lại mấy bài toán di truyền này cho cả lớp — dù mình vẫn còn chưa thuần thục lắm nhưng so với hồi đầu năm đã khác nhiều rồi. Mong các bạn và thầy cô trên diễn đàn chỉ giáo thêm!