Bài 42 tính chất phân phối của phép nhân đối với phép cộng lớp 4 — Giải chi tiết kèm mẹo nhớ nhanh cho con

Mùa thi đang đến gần, nhiều phụ huynh có con đang học lớp 4 nhắn tin hỏi mình về phần tính chất phân phối — cụ thể là bài 42 tính chất phân phối của phép nhân đối với phép cộng lớp 4. Mình có con học qua rồi, năm nay lại đang kèm thêm cho cháu họ, nên ngồi viết lại đây để ai cần thì tham khảo.

Thật ra đây là một trong những bài học nền tảng quan trọng nhất ở chương trình Toán lớp 4. Nếu con nắm chắc tính chất này, việc tính nhẩm, tính nhanh về sau sẽ nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Vấn đề là nhiều bé hiểu lý thuyết trên lớp nhưng về nhà gặp bài tập là lại lúng túng không biết áp dụng thế nào.

Tính chất phân phối của phép nhân đối với phép cộng là gì?

Nói nôm na, tính chất này có nghĩa là: khi nhân một số với một tổng, ta có thể nhân số đó lần lượt với từng số hạng trong tổng, rồi cộng các kết quả lại với nhau. Kết quả hoàn toàn như nhau.

Công thức trong sách giáo khoa lớp 4 viết là:

• a × (b + c) = a × b + a × c
• Chiều ngược lại cũng đúng: a × b + a × c = a × (b + c)

Con nít lớp 4 hay nhầm ở chỗ: chỉ nhớ chiều xuôi mà quên chiều ngược. Thực ra trong bài tập, chiều ngược (gom lại thành tích) còn được dùng nhiều hơn vì nó giúp tính nhanh hơn.

Giải chi tiết bài 42 — Phân tích từng dạng thường gặp

Trong bài 42 tính chất phân phối của phép nhân đối với phép cộng lớp 4, thường có 3 dạng bài tập chính mà giáo viên hay ra:

Dạng 1: Tính giá trị biểu thức bằng cách áp dụng tính chất

Ví dụ: Tính 4 × (3 + 5)

Cách 1 (tính trong ngoặc trước): 4 × (3 + 5) = 4 × 8 = 32

Cách 2 (áp dụng tính chất phân phối): 4 × 3 + 4 × 5 = 12 + 20 = 32

Hai cách cho kết quả như nhau. Mục đích bài này là để con thấy rõ tính chất đúng, chứ không phải cứ phải dùng cách 2 mới đúng.

Dạng 2: Điền số vào chỗ trống

Đây là dạng con hay mắc lỗi nhất. Ví dụ: 6 × (4 + 5) = 6 × ... + 6 × ...

Con cần nhận ra: số 6 sẽ nhân với cả 4 lẫn 5. Đáp án là: 6 × 4 + 6 × 5. Nghe đơn giản nhưng nhiều bé điền nhầm thành 6 × 4 + 5 hoặc 6 × 9 + ... vì không đọc kỹ.

Dạng 3: Tính nhanh bằng cách gom lại

Đây mới là dạng thú vị và thực dụng nhất. Ví dụ: 3 × 12 + 3 × 8 = ?

Nếu tính thẳng: 36 + 24 = 60 — vẫn ra nhưng mất công.

Nếu gom lại: 3 × (12 + 8) = 3 × 20 = 60 — nhanh hơn nhiều, đặc biệt khi số to.

Mình hay bảo cháu: 'Con nhìn xem hai số hạng có cùng một thừa số chung không? Nếu có thì gom lại, tính sẽ nhẹ hơn.'

Mẹo giúp con nhớ nhanh và không bị nhầm

Sau một thời gian kèm con và cháu, mình rút ra mấy cái mẹo nhỏ sau:

• Dùng hình ảnh ô vuông: Vẽ một hình chữ nhật chia làm 2 phần, chiều rộng là a, hai phần chiều dài là b và c. Diện tích cả hình = a × (b + c), bằng tổng diện tích hai phần nhỏ = a × b + a × c. Trẻ lớp 4 nhìn hình hiểu rất nhanh.
• Đọc to biểu thức trước khi làm: Thay vì cầm bút làm ngay, bảo con đọc to: 'Năm nhân tổng ba cộng bảy' — nghe xong tự nhiên biết cách làm.
• Tìm thừa số chung trước: Với dạng gom lại, dạy con nhìn xem hai tích có con số nào giống nhau không. Thấy giống nhau thì đặt ra ngoài ngoặc.
• Kiểm tra lại bằng cách tính thẳng: Sau khi dùng tính chất để tính, cho con tính thẳng (không dùng tính chất) để xem kết quả có khớp không. Cách này vừa kiểm tra được đáp án, vừa giúp con tự tin hơn.

Một điều nữa mình thấy rất quan trọng là đừng ép con học thuộc lòng công thức một cách máy móc. Nhiều phụ huynh bắt con đọc đi đọc lại 'a nhân b cộng c bằng...' nhưng khi gặp bài tập cụ thể thì con vẫn không làm được. Tốt hơn là làm nhiều ví dụ thực tế, để con tự nhận ra quy luật.

Về sách tham khảo, mình thấy phần bài tập trong vở bài tập Toán 4 tập 1 là đủ dùng cho phần này. Nếu muốn nâng cao thêm thì có thể tìm thêm bài tập dạng 3 (tính nhanh) vì sách chính thường ít bài dạng đó hơn hai dạng kia.

Ai có cách giải thích hay hơn hoặc mẹo nào khác thì chia sẻ thêm nhé, mình đang kèm cháu nên rất muốn nghe thêm kinh nghiệm từ mọi người.