Chọn nguyện vọng lớp 10 cho con: Những sai lầm mình đã mắc và bài học rút ra

Năm ngoái, khi con mình vừa thi xong tuyển sinh lớp 10, mình tưởng phần khó nhất đã qua. Hóa ra không phải. Cái phần khiến mình mất ngủ nhiều đêm nhất lại là lúc ngồi điền phiếu chọn nguyện vọng lớp 10 cho con. Giờ nhìn lại, mình thấy mình đã mắc không ít sai lầm mà nếu biết trước, chắc sẽ bớt hối hận hơn nhiều.

Mình viết bài này vì thấy năm nay nhiều phụ huynh đang trong đúng tình trạng đó — thi xong rồi, con đang thở phào, nhưng bố mẹ thì đầu óc quay cuồng với bảng tra điểm chuẩn tham khảo, với danh sách trường, với câu hỏi "nên đặt mấy nguyện vọng, thứ tự ra sao".

Sai lầm lớn nhất: Chọn trường theo cảm tính của bố mẹ, không phải của con

Mình nhớ hồi đó mình cứ nhất quyết muốn con vào một trường chuyên gần nhà vì... mình học trường đó hồi xưa. Cảm giác tự hào cá nhân của mình đã ảnh hưởng rõ ràng đến quyết định. Con bé thì thích một trường khác hơn, có chương trình tăng cường tiếng Anh, đúng với định hướng con muốn học sau này. Nhưng mình gạt đi vì nghĩ "trường đó điểm chuẩn thấp hơn, vào dễ quá, lãng phí".

Kết quả là con vào được trường mình chọn, nhưng suốt học kỳ đầu con không hứng thú, cảm thấy không thuộc về nơi đó. Mình mất gần cả năm để nhận ra rằng mình đã áp đặt.

Bài học mình rút ra: Hãy để con là người chủ động trong việc chọn nguyện vọng lớp 10, bố mẹ chỉ nên là người hỗ trợ thông tin và định hướng, không phải người quyết định thay.

Những sai lầm cụ thể trong quá trình điền nguyện vọng

• Không tìm hiểu kỹ điểm chuẩn các năm trước: Mình chỉ nhìn điểm chuẩn năm liền kề mà không xem xu hướng 3–4 năm. Năm đó điểm chuẩn trường con thi đột biến tăng cao hơn dự kiến, suýt chút nữa con trượt nguyện vọng 1.
• Đặt nguyện vọng quá gần nhau về điểm: Ba nguyện vọng mình điền có điểm chuẩn tham khảo chỉ cách nhau 0.5–1 điểm. Coi như nếu trượt NV1 thì NV2 cũng trượt theo. Đúng ra nên có sự phân tầng rõ hơn: một trường vừa sức, một trường an toàn hơn, một trường mơ ước.
• Bỏ qua yếu tố đi lại: Mình chọn trường mà không tính kỹ quãng đường đi học hằng ngày. Con phải dậy từ 5h sáng, đi xe buýt hơn một tiếng. Sau vài tháng, con kiệt sức rõ rệt.
• Không hỏi ý kiến con về môi trường học: Có những trường điểm cao nhưng áp lực thi cử rất nặng, phù hợp với bạn thích cạnh tranh — nhưng con mình thì không. Mình không hỏi con kỹ về điều này.

Giai đoạn sau khi nộp nguyện vọng — tâm lý cũng quan trọng không kém

Một điều mình không ngờ tới là sau khi đã nộp rồi, khoảng thời gian chờ kết quả xét tuyển lại căng thẳng hơn cả lúc con thi. Mình liên tục vào các diễn đàn, đọc dự đoán điểm chuẩn, rồi lại lo lắng, rồi lại tra đi tra lại. Mà điều đó không giúp ích gì, chỉ làm mình thêm bất an và truyền cái bất an đó sang cho con.

Mình học được rằng: sau khi đã quyết định và nộp, việc tiếp theo không phải là lo — mà là chuẩn bị tinh thần cho cả hai phương án. Nếu đậu NV1 thì tốt, nếu không thì NV2 cũng là lựa chọn đã được cân nhắc kỹ, không phải thất bại.

Vài điều mình muốn nhắn với các phụ huynh đang trong giai đoạn này

Mình biết áp lực "trường tốt" ở Việt Nam rất lớn, nhất là với lớp 10 — vì nhiều người quan niệm vào được trường top là bước đệm cho đại học sau này. Quan niệm đó không hẳn sai, nhưng nó dễ khiến mình quên mất rằng con mình là một người riêng biệt, với sở thích và giới hạn của riêng con.

Khi chọn nguyện vọng lớp 10, đừng chỉ nhìn vào bảng điểm chuẩn tham khảo hay danh tiếng trường. Hãy ngồi với con, hỏi con thực sự muốn gì, sợ gì, thích học theo kiểu nào. Đó là cuộc trò chuyện mình ước mình đã làm sớm hơn một năm.

Mình chia sẻ những điều này không phải để than thở, mà vì thấy nhiều gia đình đang đúng ở điểm mình từng đứng. Nếu ai đang loay hoay với bước này, cứ comment xuống dưới — mình sẵn sàng trao đổi thêm từ kinh nghiệm thực tế của mình.