Trong bức tranh giáo dục toàn cầu đầy biến động, Việt Nam đang đứng trước một ngã ba đường với nhiều cơ hội và thách thức đan xen. Một mặt, thế giới chứng kiến sự trỗi dậy mạnh mẽ của các cường quốc giáo dục châu Á, đặc biệt trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI). Mặt khác, ngay tại sân nhà, những câu chuyện về sự công bằng, minh bạch trong thi cử và tuyển sinh vẫn đang là tâm điểm của những tranh cãi không ngừng.

Châu Á vươn tầm AI: Lời nhắc nhở về tầm nhìn chiến lược

Khi các bảng xếp hạng uy tín công bố, một sự thật hiển nhiên đã được khẳng định: châu Á đang thống trị lĩnh vực đào tạo AI. Với 18 trong số 20 trường đại học hàng đầu thế giới về AI, các quốc gia trong khu vực đã chứng minh tầm nhìn chiến lược và khả năng đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ mũi nhọn này. Đại học Bắc Kinh dẫn đầu, là minh chứng rõ nét cho một xu hướng dịch chuyển quyền lực giáo dục toàn cầu.

Thành công này không chỉ là niềm tự hào mà còn là một lời nhắc nhở quan trọng cho Việt Nam. Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ, việc đầu tư vào khoa học công nghệ, đặc biệt là AI, là chìa khóa để kiến tạo tương lai. Câu hỏi đặt ra là: Chúng ta đang chuẩn bị như thế nào để không chỉ bắt kịp mà còn có thể đóng góp vào dòng chảy công nghệ này? Liệu hệ thống giáo dục của chúng ta đã thực sự sẵn sàng để nuôi dưỡng những tài năng AI tương lai?

IELTS 'thất thế' và cuộc chiến công bằng trong tuyển sinh

Trái ngược với bức tranh rạng rỡ của AI, câu chuyện về chứng chỉ IELTS lại mang đến những cung bậc cảm xúc khác. Nhiều thí sinh, sau khi đổ hàng chục triệu đồng và hàng năm trời công sức để đạt được điểm số cao, đang đối mặt với sự hụt hẫng khi lợi thế từ chứng chỉ này có thể bị siết chặt trong quy chế tuyển sinh đại học sắp tới. Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đã lên tiếng về việc siết chặt xét tuyển học bạ và giảm điểm cộng IELTS, với lý do chính là để đảm bảo công bằng và tránh tình trạng thí sinh lơ là các môn học khác.

Quyết định này, dù gây ra nhiều tranh cãi và sự tiếc nuối cho những em đã và đang ôn luyện, nhưng lại phản ánh một nỗ lực của Bộ GD&ĐT nhằm trả lại giá trị thực cho quá trình học tập toàn diện. Việc quá chú trọng vào một chứng chỉ ngoại ngữ có thể dẫn đến sự mất cân bằng trong kiến thức, kỹ năng và thậm chí tạo ra một cuộc đua tốn kém, không công bằng cho những học sinh có hoàn cảnh khó khăn hơn. Đây là một bước đi cần thiết để định hướng lại mục tiêu học tập, khuyến khích sự phát triển hài hòa và toàn diện cho học sinh, đồng thời đảm bảo chất lượng đầu vào của các trường đại học.

Những vết rạn trong nền tảng: Điểm số và công cụ 'cướp slot'

Bên cạnh những chính sách vĩ mô, những vấn đề vi mô nhưng không kém phần nghiêm trọng cũng đang làm rạn nứt niềm tin vào tính công bằng của giáo dục:

• Thao túng điểm số: Lỗ hổng đạo đức nghiêm trọng

  Vụ việc 33 giáo viên tại một trường THPT bị phát hiện nâng, hạ điểm thi học kỳ của hàng trăm học sinh là một hồi chuông cảnh tỉnh về đạo đức nghề nghiệp và sự minh bạch trong đánh giá. Dù lý do được đưa ra là 'vô ý', 'nhầm lẫn' hay 'trục trặc mạng', hành vi này đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến niềm tin của học sinh, phụ huynh và cả xã hội vào sự công tâm của hệ thống giáo dục. Điểm số không chỉ là con số; nó phản ánh quá trình nỗ lực, năng lực thực sự và là cơ sở để đánh giá, định hướng tương lai. Khi điểm số bị thao túng, toàn bộ ý nghĩa của việc học và thi cử bị lung lay.

• Công cụ 'cướp slot' môn học: Cuộc chiến công nghệ và đạo đức

  Tại các trường đại học, đặc biệt là khối ngành công nghệ thông tin, việc sinh viên sử dụng công cụ tự động (tool) để 'cướp slot' đăng ký học phần đang gây ra tranh cãi nảy lửa. Một mặt, nó cho thấy sự nhanh nhạy, khả năng ứng dụng công nghệ của sinh viên. Mặt khác, nó đặt ra câu hỏi lớn về tính công bằng trong việc tiếp cận các môn học hot, gây thiệt thòi cho những sinh viên không có khả năng hoặc không muốn sử dụng các công cụ này. Đây là một minh chứng cho thấy công nghệ là con dao hai lưỡi, có thể phục vụ mục đích tích cực nhưng cũng có thể bị lạm dụng, tạo ra sự bất bình đẳng mới trong môi trường học đường.

Hướng tới một nền giáo dục vững chắc: Cần gì hơn một chính sách?

Những câu chuyện trên, dù diễn ra ở các cấp độ và khía cạnh khác nhau, đều xoay quanh một trục chính: tính công bằng và sự tin cậy trong giáo dục. Để xây dựng một nền giáo dục vững chắc, không chỉ cần những chính sách đúng đắn từ Bộ GD&ĐT mà còn cần sự thay đổi từ gốc rễ:

• Đề cao giá trị học thật, thi thật: Giảm áp lực thành tích ảo, khuyến khích học sinh, sinh viên tìm kiếm kiến thức thực chất thay vì chạy theo điểm số hay chứng chỉ.
• Tăng cường đạo đức nghề nghiệp: Giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục cần là tấm gương về sự trung thực, công tâm.
• Thích ứng linh hoạt với công nghệ: Tận dụng công nghệ để nâng cao chất lượng dạy và học, nhưng cũng cần có giải pháp quản lý hiệu quả để ngăn chặn việc lạm dụng, đảm bảo môi trường học tập công bằng.
• Đầu tư chiến lược vào tương lai: Học hỏi từ thành công của châu Á trong AI, xây dựng lộ trình cụ thể để đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đón đầu xu thế công nghệ.

Giáo dục Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để vươn tầm khu vực và thế giới, nhưng cũng đối mặt với những thách thức nội tại cần được giải quyết một cách triệt để. Chỉ khi xây dựng được một nền tảng vững chắc về sự công bằng, minh bạch và đạo đức, chúng ta mới có thể tự tin kiến tạo một tương lai giáo dục rạng rỡ, nơi mọi học sinh, sinh viên đều có cơ hội phát triển tối đa tiềm năng của mình.