Bức tranh giáo dục Việt Nam những ngày cuối năm 202X đang hiện lên với nhiều gam màu sống động, phản ánh một giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ. Từ những đề xuất điều chỉnh chính sách tuyển sinh đại học, sự nở rộ của các kỳ thi đánh giá năng lực, đến sự hiện diện ngày càng sâu rộng của công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) trong học đường, và cả những câu chuyện truyền cảm hứng từ trí tuệ toàn cầu – tất cả đang định hình một tương lai giáo dục đầy hứa hẹn nhưng cũng không ít thách thức.

Cánh cửa Đại học: Nơi thước đo đổi mới và sự cạnh tranh công bằng

Một trong những điểm nóng thu hút sự chú ý của toàn xã hội gần đây là những đề xuất điều chỉnh trong quy chế tuyển sinh đại học. Dự kiến, số lượng nguyện vọng đăng ký của thí sinh có thể sẽ được giới hạn ở mức 10, đồng thời điểm cộng cho các chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế như IELTS cũng sẽ bị siết chặt, giảm đáng kể so với hiện hành.

Vậy, những thay đổi này mang ý nghĩa gì?

• Giảm áp lực ảo, tăng tính thực chất: Việc giới hạn nguyện vọng có thể giúp thí sinh cân nhắc kỹ lưỡng hơn về sở thích, năng lực và cơ hội trúng tuyển thực tế, thay vì đăng ký tràn lan gây áp lực ảo cho cả hệ thống và bản thân.
• Đề cao năng lực cốt lõi: Siết điểm cộng IELTS cho thấy Bộ Giáo dục đang muốn khuyến khích thí sinh tập trung vào kiến thức và kỹ năng nền tảng được đánh giá qua kỳ thi tốt nghiệp THPT hoặc các kỳ thi đánh giá năng lực, thay vì quá chú trọng vào việc “chạy đua” chứng chỉ ngoại ngữ để kiếm điểm cộng. Điều này không phủ nhận vai trò của ngoại ngữ, mà là đặt nó vào đúng vị trí trong bức tranh đánh giá tổng thể.

Song song với những điều chỉnh chính sách, các kỳ thi đánh giá năng lực (ĐGNL) và đánh giá tư duy (ĐGTD) đang ngày càng khẳng định vị thế là những phương thức tuyển sinh chủ đạo. Năm 2026, các trường đại học lớn như Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia TP.HCM, Đại học Sư phạm Hà Nội và một số trường khác đều đã công bố lịch thi sớm, thậm chí mở rộng thêm môn thi.

• Đa dạng hóa hình thức tuyển sinh: Việc tổ chức nhiều đợt thi ĐGNL/ĐGTD từ tháng 1 đến tháng 5, với chi phí hợp lý, tạo điều kiện cho thí sinh có thêm lựa chọn và cơ hội cải thiện kết quả.
• Đánh giá toàn diện hơn: Đặc biệt, việc Đại học Sư phạm Hà Nội bổ sung môn Tin học, Công nghệ, Giáo dục kinh tế và pháp luật vào kỳ thi ĐGNL cho thấy xu hướng đánh giá những năng lực thiết yếu của công dân thời đại số, vượt ra ngoài các môn học truyền thống.

Những chuyển động này cho thấy một nỗ lực lớn nhằm tạo ra một hệ thống tuyển sinh công bằng, minh bạch và phản ánh đúng năng lực thực chất của người học, đồng thời thích ứng với yêu cầu của thị trường lao động và xã hội hiện đại.

Công nghệ đồng hành: AI – Người bạn mới trong hành trình học tập

Không chỉ dừng lại ở chính sách, giáo dục Việt Nam còn đang chứng kiến sự bùng nổ của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), trong vai trò hỗ trợ học tập. Áp lực học tập, đặc biệt là vào buổi tối, thường khiến không ít phụ huynh kiệt sức và dễ nổi nóng. Trong bối cảnh đó, AI đang nổi lên như một giải pháp cứu cánh hiệu quả.

Hàng trăm triệu cha mẹ trên thế giới, trong đó có Việt Nam, đang nhờ cậy AI làm gia sư cho con mỗi tối. Những ứng dụng AI thông minh có thể giúp trẻ giải bài tập, ôn luyện kiến thức, thậm chí tạo ra các bài kiểm tra tùy chỉnh. Lợi ích rõ ràng nhất là:

• Tiết kiệm chi phí: So với việc thuê gia sư truyền thống, AI mang lại giải pháp kinh tế hơn.
• Giảm căng thẳng cho phụ huynh: AI có thể thay thế phụ huynh trong việc kèm cặp con học, giúp họ tránh được những mâu thuẫn, căng thẳng không đáng có trong quá trình học tập.
• Học tập cá nhân hóa: AI có khả năng phân tích điểm mạnh, điểm yếu của từng học sinh để đưa ra lộ trình học tập phù hợp, giúp các em tiến bộ hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm vượt trội, việc quá phụ thuộc vào AI cũng đặt ra những câu hỏi quan trọng. Liệu sự tương tác với máy móc có thay thế được hoàn toàn vai trò của người thầy, người cha, người mẹ trong việc truyền cảm hứng, rèn luyện tư duy phản biện và kỹ năng xã hội? Giáo dục không chỉ là truyền thụ kiến thức, mà còn là quá trình hình thành nhân cách. Do đó, việc sử dụng AI cần được cân nhắc để phát huy tối đa lợi ích mà vẫn giữ gìn được những giá trị cốt lõi của giáo dục.

Vươn tầm quốc tế: Bài học từ khát vọng giải quyết vấn đề

Trong bối cảnh giáo dục Việt Nam đang nỗ lực đổi mới, câu chuyện về Tiến sĩ Baek Jin-eon (Hàn Quốc) ở tuổi 29 đã giải quyết dứt điểm bài toán “chiếc ghế sofa di động” – một thách thức hình học tồn tại suốt 60 năm – thực sự là một nguồn cảm hứng lớn.

Thành tựu này không chỉ là chiến thắng của một cá nhân mà còn là minh chứng cho sức mạnh của sự kiên trì, tư duy phản biện sâu sắc và một nền giáo dục khuyến khích khám phá, giải quyết vấn đề từ gốc rễ. Nó nhắc nhở chúng ta về giá trị của:

• Nền tảng kiến thức vững chắc: Để giải quyết những bài toán phức tạp, đòi hỏi người học phải có kiến thức nền tảng sâu rộng và khả năng vận dụng linh hoạt.
• Tư duy độc lập và sáng tạo: Thay vì chỉ học thuộc lòng, cần khuyến khích học sinh, sinh viên đặt câu hỏi, tìm tòi những cách tiếp cận mới và không ngừng thử nghiệm.
• Sự bền bỉ và đam mê: Giải quyết một bài toán kéo dài hàng thập kỷ không chỉ cần trí tuệ mà còn cần sự kiên nhẫn và niềm đam mê mãnh liệt với khoa học.

Câu chuyện của Tiến sĩ Baek Jin-eon là một lời nhắc nhở rằng mục tiêu cuối cùng của giáo dục không chỉ là đạt được điểm số cao hay bằng cấp danh giá, mà là trang bị cho thế hệ trẻ khả năng tư duy, giải quyết vấn đề và đóng góp vào sự phát triển của xã hội, vươn tầm ra thế giới. Để đạt được điều đó, giáo dục Việt Nam cần tiếp tục nuôi dưỡng những tài năng, tạo môi trường thuận lợi để họ phát huy tối đa tiềm năng, không ngừng học hỏi và đổi mới.

Lời kết: Hướng tới một tương lai giáo dục toàn diện và bền vững

Những chuyển động gần đây trong giáo dục Việt Nam, từ chính sách tuyển sinh, sự bùng nổ của công nghệ, đến những tấm gương trí tuệ quốc tế, đều cho thấy một bức tranh đa chiều về sự phát triển. Mỗi thay đổi đều mang theo những kỳ vọng về một nền giáo dục chất lượng hơn, công bằng hơn và phù hợp hơn với xu thế thời đại.

Để thực sự vươn tầm, giáo dục Việt Nam cần một sự phối hợp đồng bộ từ tất cả các bên liên quan: Bộ Giáo dục với những chính sách kịp thời và tầm nhìn chiến lược; các trường học với môi trường học tập sáng tạo, khuyến khích tư duy phản biện; giáo viên với vai trò người truyền cảm hứng; phụ huynh với sự đồng hành thấu hiểu; và quan trọng nhất là các em học sinh, sinh viên với tinh thần chủ động học hỏi, không ngừng khám phá và khao khát cống hiến.

Tương lai giáo dục Việt Nam đang rộng mở, với những cơ hội lớn để đào tạo nên một thế hệ công dân toàn cầu, có tri thức, có kỹ năng và có khả năng giải quyết những thách thức của thế kỷ 21.