Đại học Việt Nam: Chuyển mình mạnh mẽ để tạo ra giá trị thực

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, giáo dục đại học Việt Nam đang trải qua một giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ. Không còn gói gọn trong “tháp ngà” học thuật, các trường đại học đang nỗ lực vươn mình, đặt ra những tiêu chuẩn mới về chất lượng đào tạo, tính ứng dụng và khả năng đáp ứng nhu cầu xã hội. Từ việc kéo dài thời gian đào tạo ngành y, tăng cường liên kết với doanh nghiệp, đến việc đánh giá năng lực toàn diện, tất cả đều hướng tới mục tiêu cuối cùng: tạo ra những thế hệ nhân lực chất lượng cao, có khả năng kiến tạo giá trị thực.

Nâng tầm chất lượng đào tạo: Điển hình ngành Y

Một trong những vấn đề được quan tâm hàng đầu là chất lượng đào tạo, đặc biệt trong các ngành đặc thù như Y khoa. Nhiều ý kiến chuyên gia cho rằng, việc sinh viên học Y 6 năm ra trường và hành nghề bác sĩ ngay là chưa phù hợp với chuẩn mực quốc tế. Thời gian đào tạo thực tế cần được kéo dài hơn, có thể lên tới 9-12 năm, bao gồm cả giai đoạn bác sĩ nội trú được trả lương. Điều này không chỉ giúp sinh viên tích lũy đủ kiến thức và kỹ năng lâm sàng chuyên sâu mà còn đảm bảo an toàn cho người bệnh và nâng cao uy tín của ngành y tế.

• Học hỏi chuẩn mực quốc tế: Các quốc gia phát triển đều có lộ trình đào tạo y khoa dài hơi, với giai đoạn nội trú bắt buộc. Đây là khoảng thời gian vàng để các bác sĩ trẻ thực hành dưới sự giám sát của các chuyên gia, tiếp xúc với đa dạng tình huống bệnh lý và phát triển tư duy lâm sàng nhạy bén.
• Đảm bảo năng lực và đạo đức nghề nghiệp: Việc kéo dài thời gian đào tạo và có cơ chế trả lương cho bác sĩ nội trú không chỉ thu hút nhân tài mà còn giúp họ chuyên tâm học tập, rèn luyện mà không phải lo lắng về gánh nặng tài chính, từ đó nâng cao chất lượng chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp.
• Tác động đến các ngành khác: Yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo ngành Y là một tín hiệu cho thấy các ngành nghề đặc thù khác cũng cần xem xét lại chương trình đào tạo để phù hợp hơn với yêu cầu thực tiễn và chuẩn mực quốc tế.

Phá vỡ “tháp ngà”: Kết nối học thuật và thực tiễn

Sự “lệch pha” giữa lý thuyết hàn lâm và thực tiễn đời sống là một thách thức lớn mà giáo dục đại học Việt Nam đang nỗ lực giải quyết. Các động thái gần đây cho thấy một xu hướng mạnh mẽ trong việc phá vỡ “tháp ngà” học thuật, đưa giảng viên và sinh viên đến gần hơn với thế giới doanh nghiệp và các vấn đề xã hội.

• Doanh nghiệp đồng hành cùng đại học: Việc Đại học Quốc gia TP HCM thành lập Hội đồng Cố vấn chiến lược Đổi mới sáng tạo với sự tham gia của 8 chủ doanh nghiệp lớn là một minh chứng rõ nét. Sự hiện diện của những “người thật, việc thật” trong hội đồng cố vấn mang lại góc nhìn thực tế, giúp các trường định hướng chiến lược đào tạo, nghiên cứu sát sườn với nhu cầu thị trường. Từ đó, sinh viên ra trường không chỉ vững vàng kiến thức mà còn sở hữu kỹ năng cần thiết để hòa nhập ngay vào môi trường làm việc.
• Giảng viên ra khỏi giảng đường: Để tránh tụt hậu, các chuyên gia cũng ủng hộ việc đưa giảng viên, đặc biệt là các tiến sĩ, ra khỏi môi trường học thuật thuần túy. Việc họ tham gia vào các dự án tại doanh nghiệp, hoặc tu nghiệp tại các trường, viện nước ngoài sẽ giúp họ cập nhật kiến thức, công nghệ mới, đồng thời mang những kinh nghiệm thực tiễn đó trở lại giảng đường, làm phong phú thêm bài giảng và định hướng nghiên cứu.
• Nâng tầm đội ngũ giảng viên nguồn: Câu chuyện về Trà Giang, một giảng viên trẻ từ bỏ cơ hội du học để trở thành giảng viên nguồn tại Đại học Bách khoa Hà Nội, sau đó giành học bổng tiến sĩ tại Australia, là một hình mẫu đáng khích lệ. Điều này cho thấy các trường đại học đang chú trọng xây dựng đội ngũ giảng viên không chỉ giỏi về học thuật mà còn có kinh nghiệm thực tiễn và khát khao vươn ra thế giới. Họ chính là cầu nối quan trọng giữa tri thức toàn cầu và ứng dụng tại Việt Nam.

Sự kết nối này không chỉ là một chiều mà là sự tương tác hai chiều, nơi doanh nghiệp cung cấp vấn đề, tài nguyên và cơ hội, còn đại học cung cấp giải pháp, nghiên cứu và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Đánh giá năng lực: Chuẩn bị cho tương lai

Cùng với việc đổi mới nội dung và phương pháp đào tạo, cách thức đánh giá năng lực thí sinh cũng đang có những bước chuyển mình đáng kể. Việc Bộ Quốc phòng công bố cấu trúc bài thi đánh giá năng lực cho kỳ tuyển sinh quân sự từ năm 2026 là một ví dụ điển hình.

• Đánh giá toàn diện: Bài thi đánh giá năng lực không chỉ kiểm tra kiến thức khô khan mà còn chú trọng khả năng tư duy, phân tích, giải quyết vấn đề và các kỹ năng mềm khác. Điều này phản ánh xu hướng chung của nhiều trường đại học lớn trên thế giới, nhằm tìm kiếm những thí sinh có tiềm năng phát triển toàn diện, chứ không chỉ dựa vào điểm số thuần túy.
• Thích ứng với bối cảnh mới: Trong một thế giới thay đổi không ngừng, khả năng thích ứng và học hỏi liên tục là yếu tố sống còn. Các bài thi đánh giá năng lực được thiết kế để kiểm tra những kỹ năng này, giúp các trường tuyển chọn được những ứng viên phù hợp với yêu cầu của một xã hội tri thức và công nghệ.
• Định hướng cho học sinh phổ thông: Việc công bố sớm cấu trúc bài thi đánh giá năng lực cũng giúp học sinh và giáo viên có định hướng rõ ràng hơn trong quá trình học tập và ôn luyện, chuyển từ học vẹt sang học hiểu và vận dụng kiến thức.

Tóm lại, giáo dục đại học Việt Nam đang đứng trước những cơ hội và thách thức lớn. Những động thái gần đây, từ việc nâng cao chất lượng đào tạo y khoa, tăng cường liên kết với doanh nghiệp, đến việc đổi mới phương pháp đánh giá, đều cho thấy một quyết tâm mạnh mẽ trong việc xây dựng một hệ thống giáo dục đại học năng động, chất lượng và phù hợp với xu thế phát triển của thế giới. Đây là một hành trình dài hơi, đòi hỏi sự chung tay của cả nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp và toàn xã hội để kiến tạo một tương lai giáo dục tươi sáng, nơi tri thức thực sự tạo ra giá trị thực.